Đúng dịp Rằm tháng 7, một huyện ở Trung Quốc ban hành lệnh cấm sản xuất, kinh doanh và đốt vàng mã, lập tức làm dấy lên tranh luận về phong tục truyền thống, môi trường và tương lai của ngành công nghiệp có quy mô hơn 120 tỷ NDT.

Ngày 20/8/2026, 8 cơ quan quản lý tại huyện Hành Dương, TP Hành Dương, tỉnh Hồ Nam (Trung Quốc) cùng ban hành thông cáo liên tịch, trong đó yêu cầu cấm sản xuất, kinh doanh và đốt vàng mã trong phạm vi huyện thành. Các sản phẩm này được xếp vào nhóm “vật phẩm mê tín dị đoan phong kiến”.

Lệnh cấm được áp dụng trên phạm vi khá rộng, bao gồm nhiều tuyến đường và khu vực trong thành phố, thậm chí cả khu vực nhà tang lễ.

Theo quy định mới, việc rải hoặc đốt vàng mã, sử dụng pháo nổ tại đường phố, vỉa hè, công viên và khu dân cư đều bị cấm. Lực lượng quản lý đô thị được tăng cường tuần tra và xử lý các trường hợp vi phạm.

Không chỉ hoạt động đốt vàng mã bị siết, các khâu sản xuất và kinh doanh cũng chịu sự kiểm soát chặt chẽ. Những cơ sở sản xuất trái phép có thể bị kiểm tra, đình chỉ và tiêu hủy hàng hóa. Siêu thị, cửa hàng cũng không được phép bày bán vàng mã, trong khi hàng vi phạm có thể bị tịch thu và xử phạt.

26-1787716037-lenh-cam-vang-ma-dung-dip-ram-thang-7-gay-tranh-cai-nganh-kinh-doanh-ty-usd-dung-truoc-suc-ep
Lệnh cấm sản xuất, buôn bán và đốt vàng mã tại huyện Hành Dương đang gây tranh cãi giữa quan điểm bảo vệ môi trường và bảo tồn văn hóa truyền thống. Ảnh: Baidu

Ngành kinh doanh hàng trăm nghìn tỷ đồng chịu tác động

Động thái tại Hành Dương gây chú ý bởi vàng mã không chỉ gắn với phong tục mà còn nằm trong một ngành kinh doanh có quy mô rất lớn tại Trung Quốc.

Theo các báo cáo nghiên cứu thị trường được bài viết dẫn lại, thị trường vật phẩm tang lễ và đồ cúng tại Trung Quốc đã vượt 120 tỷ NDT, tương đương khoảng 400.000 tỷ đồng. Quy mô này bao gồm cả chuỗi sản xuất, bán buôn và bán lẻ các sản phẩm phục vụ nghi lễ.

Một trong những trung tâm lớn của ngành nằm tại thôn Mễ Bắc Trang, huyện Hùng, tỉnh Hà Bắc, nơi được mệnh danh là “làng mai táng số một Trung Quốc”. Giá trị sản xuất hàng năm của khu vực này được ước tính hơn 10 tỷ NDT.

Dù lệnh cấm hiện chỉ được áp dụng tại Hành Dương, các cơ sở sản xuất, kinh doanh vàng mã tại địa phương có thể chịu ảnh hưởng trực tiếp. Xưởng sản xuất có nguy cơ phải dừng hoạt động, trong khi người kinh doanh phải đối mặt với việc hàng hóa bị tịch thu hoặc xử phạt.

Theo dữ liệu doanh nghiệp được bài viết đề cập, Trung Quốc hiện có khoảng 179.000 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực đồ mai táng, trong đó hơn 36.000 doanh nghiệp được đăng ký mới trong năm 2024.

Đặc biệt, nhiều tiểu thương phụ thuộc vào nguồn thu từ vàng mã trong những dịp lễ lớn như Rằm tháng 7, Tết Thanh Minh và Tết Nguyên đán. Vì vậy, các quy định mới có thể tạo sức ép đáng kể lên thu nhập của nhóm này.

Một bên nói hủ tục, bên kia coi là nét truyền thống

Ngay sau khi được công bố, lệnh cấm tại Hành Dương nhanh chóng trở thành chủ đề tranh luận trên mạng xã hội Trung Quốc.

Những người ủng hộ cho rằng việc đốt vàng mã có thể gây ô nhiễm, tiềm ẩn nguy cơ hỏa hoạn và tạo ra sự lãng phí. Một số ý kiến cũng nhắc đến việc vàng mã mô phỏng tiền thật từng bị cấm theo pháp luật Trung Quốc.

Ở chiều ngược lại, nhiều người cho rằng đốt vàng mã là phong tục lâu đời, thể hiện sự tưởng nhớ và lòng hiếu kính đối với người đã khuất. Họ đặt vấn đề về ranh giới giữa tín ngưỡng truyền thống và mê tín dị đoan, đồng thời lo ngại việc cấm vàng mã có thể ảnh hưởng tới những phong tục gắn với các dịp lễ truyền thống.

Tranh luận này không hoàn toàn mới. Năm 2024, TP Nam Thông, tỉnh Giang Tô cũng từng ban hành quy định cấm sản xuất và kinh doanh một số sản phẩm tang lễ mang tính mê tín, qua đó tạo ra những ý kiến trái chiều trong dư luận.

Tìm đường sống bằng sản phẩm mới và thị trường nước ngoài

Trong bối cảnh hoạt động kinh doanh trong nước chịu sức ép, các doanh nghiệp vàng mã được cho là đang tìm hướng thích nghi, trong đó có phát triển sản phẩm thân thiện với môi trường và mở rộng sang các thị trường khác.

Vàng mã Trung Quốc từ lâu đã xuất hiện trên các nền tảng thương mại điện tử quốc tế như Amazon, eBay và Etsy. Tại những thị trường này, sản phẩm thường được giới thiệu với tên gọi “Ancestor Money” hoặc “Joss Paper”, đi kèm hướng dẫn bằng tiếng Anh về ý nghĩa và cách thực hiện nghi lễ.

Một bộ phận người tiêu dùng phương Tây cũng sử dụng những sản phẩm này để tưởng nhớ người đã khuất, tìm kiếm sự an ủi tinh thần hoặc với quan niệm thu hút may mắn và tài lộc.

Sự quan tâm này còn được thể hiện qua sự xuất hiện ngày càng nhiều của các video hướng dẫn trên TikTok và YouTube.

Từ một lệnh cấm được ban hành tại một địa phương, câu chuyện vàng mã vì thế đã mở ra cuộc tranh luận rộng hơn về cách cân bằng giữa quản lý, môi trường, hoạt động kinh doanh và những phong tục truyền thống đã tồn tại lâu đời.