Trong bối cảnh biến động nguồn cung toàn cầu, kho dự trữ xăng dầu đang trở thành trọng tâm chiến lược nhằm bảo đảm an ninh năng lượng. Việc cân đối giữa dầu thô và xăng diesel, cùng năng lực lọc dầu và quản trị dữ liệu dự trữ, được xem là yếu tố quyết định khả năng ứng phó khủng hoảng năng lượng trong tương lai.

Kho dự trữ xăng dầu và cơ chế an ninh năng lượng

Trong định hướng chiến lược quốc gia, vấn đề kho dự trữ xăng dầu đang được đặt ở vị trí trung tâm của chính sách an ninh năng lượng. Theo Nghị quyết 70 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn 2045, Việt Nam đặt mục tiêu nâng mức kho dự trữ xăng dầu đạt khoảng 90 ngày nhập khẩu ròng.

Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy năng lực kho dự trữ xăng dầu mới chỉ đáp ứng khoảng 15–26 ngày tiêu thụ, thấp hơn nhiều so với mục tiêu đề ra. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về tái cấu trúc hệ thống an ninh năng lượng, đặc biệt là nâng cấp hạ tầng kho dự trữ xăng dầu theo hướng hiện đại và đồng bộ.

Theo các chuyên gia trong lĩnh vực logistics và năng lượng, việc mở rộng kho dự trữ xăng dầu không chỉ đơn thuần là tích trữ dầu thô mà cần bao gồm cả xăng diesel và các sản phẩm tinh chế khác. Trong đó, dầu thô đóng vai trò nguyên liệu chiến lược, nhưng giá trị thực tế phụ thuộc trực tiếp vào năng lực lọc dầu trong nước.

Các biến động địa chính trị gần đây cho thấy nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu thô ngày càng gia tăng, đặc biệt tại các khu vực nhạy cảm như Trung Đông. Điều này khiến bài toán an ninh năng lượng trở nên phức tạp hơn, đòi hỏi hệ thống kho dự trữ xăng dầu phải đủ linh hoạt để thích ứng với nhiều kịch bản.

Một điểm đáng chú ý là cấu trúc kho dự trữ xăng dầu cần được phân tầng rõ ràng, bao gồm dự trữ dầu thô và dự trữ xăng diesel. Dầu thô có ưu thế về chi phí lưu trữ thấp và khả năng bảo quản dài hạn, nhưng nếu thiếu hệ thống lọc dầu tương ứng thì không thể chuyển hóa thành năng lượng sử dụng ngay.

Ngược lại, xăng diesel và các sản phẩm tinh chế có thể đưa vào lưu thông ngay khi thị trường xảy ra biến động. Do đó, cân đối giữa dầu thô và xăng diesel trong kho dự trữ xăng dầu là yếu tố then chốt đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.

Ngoài ra, việc xây dựng hệ thống dữ liệu hóa kho dự trữ xăng dầu cũng đang được nhấn mạnh. Dữ liệu chính xác về tồn kho dầu thô, xăng diesel và nhu cầu tiêu thụ sẽ giúp tối ưu hóa vận hành, giảm lãng phí và hạn chế sai lệch trong điều hành chính sách an ninh năng lượng.

Một số chuyên gia cho rằng, nếu chỉ tập trung tích trữ dầu thô mà không đầu tư vào lọc dầu, hệ thống kho dự trữ xăng dầu sẽ không phát huy hiệu quả tối đa. Năng lực lọc dầu vì vậy được xem là “nút thắt” quan trọng trong toàn bộ chuỗi an ninh năng lượng.

11-1775871463-nang-muc-kho-du-tru-xang-dau-dat-khoang-90-ngay-dau-tho-xang-diesel-va-cach-ung-pho-khung-hoang
Bến xuất kho tại Tổng kho Xăng dầu Nhà Bè. (Ảnh: PLX)

Dầu thô, xăng diesel và kinh nghiệm quốc tế

Trên thế giới, nhiều quốc gia đã xây dựng hệ thống kho dự trữ xăng dầu với quy mô lớn nhằm đảm bảo an ninh năng lượng trong mọi tình huống.

Nhật Bản hiện là một trong những quốc gia điển hình khi duy trì mức dự trữ lên tới hơn 250 ngày tiêu thụ. Hệ thống kho dự trữ xăng dầu của Nhật bao gồm ba lớp: dự trữ quốc gia, dự trữ bắt buộc của khu vực tư nhân và dự trữ liên kết quốc tế. Khi xảy ra khủng hoảng, xăng diesel và dầu thô được giải phóng đồng bộ giúp thị trường ổn định.

Trung Quốc cũng áp dụng mô hình kết hợp giữa dự trữ nhà nước và dự trữ doanh nghiệp. Tổng kho dự trữ xăng dầu của nước này ước tính khoảng 90–120 ngày tiêu thụ. Chiến lược nhập khẩu dầu thô từ nhiều quốc gia giúp giảm rủi ro phụ thuộc, đồng thời nâng cao hiệu quả an ninh năng lượng dài hạn.

Hàn Quốc lại lựa chọn mô hình linh hoạt hơn khi duy trì kho dự trữ xăng dầu ở mức vừa phải nhưng kết hợp mạnh với công cụ điều tiết giá. Trong các cuộc khủng hoảng, xăng diesel được ưu tiên phân phối nhằm đảm bảo vận hành nền kinh tế.

Tại khu vực Mỹ Latinh, các quốc gia như Brazil hay Argentina có lợi thế về nguồn dầu thô nội địa, giúp giảm áp lực lên kho dự trữ xăng dầu. Tuy nhiên, không phải quốc gia nào cũng sở hữu hệ thống lọc dầu phát triển, khiến khả năng tự chủ xăng diesel vẫn còn hạn chế.

Ngược lại, nhiều quốc gia tại Nam Á và châu Phi dù có khai thác dầu thô nhưng thiếu năng lực lọc dầu, dẫn tới phụ thuộc lớn vào nhập khẩu xăng diesel. Điều này khiến hệ thống an ninh năng lượng dễ bị tổn thương khi xảy ra biến động giá hoặc gián đoạn nguồn cung.

Thực tế cho thấy, trong khủng hoảng năng lượng toàn cầu gần đây, nhóm sản phẩm chịu áp lực lớn nhất không phải dầu thô mà chính là xăng diesel và nhiên liệu phản lực. Điều này càng khẳng định vai trò của việc cân đối cấu trúc kho dự trữ xăng dầu.

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng lợi thế của dầu thô chỉ phát huy khi đi kèm hệ thống lọc dầu đủ mạnh. Nếu không, kho dự trữ xăng dầu sẽ chỉ mang tính hình thức và khó phát huy hiệu quả trong đảm bảo an ninh năng lượng.

Bài học từ các quốc gia phát triển cho thấy, chiến lược kho dự trữ xăng dầu hiệu quả phải dựa trên ba trụ cột: đa dạng nguồn dầu thô, phát triển năng lực lọc dầu và duy trì lượng xăng diesel thành phẩm đủ lớn để ứng phó khẩn cấp.

Trong bối cảnh biến động năng lượng toàn cầu ngày càng phức tạp, việc hoàn thiện kho dự trữ xăng dầu không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là nền tảng chiến lược để đảm bảo an ninh năng lượng dài hạn, ổn định kinh tế và giảm thiểu rủi ro từ thị trường quốc tế.