Thị trường lương thực Nhật Bản đang chứng kiến một biến động chưa từng có trong lịch sử khi làn sóng nhập khẩu gạo tư nhân bùng nổ mạnh mẽ.

Chỉ trong 11 tháng đầu năm 2025, lượng gạo nhập khẩu từ các đơn vị tư nhân đã tăng vọt lên 92.968 tấn, gấp tới 104 lần so với cùng kỳ năm ngoái. Đây là một con số gây sốc bởi trong nhiều năm qua, mức nhập khẩu này thường chỉ duy trì ở ngưỡng khiêm tốn từ 600 đến 800 tấn mỗi năm.

Nguyên nhân chính dẫn đến hiện tượng này không bắt nguồn từ việc thay đổi chính sách mở cửa, mà xuất phát từ việc giá gạo nội địa tăng cao đến mức phi lý. Hiện nay, người tiêu dùng Nhật Bản phải bỏ ra hơn 4.000 yên (khoảng 672.000 đồng) chỉ để mua 5 kg gạo trong nước, tương đương hơn 800 yên/kg. Trong khi đó, gạo nhập khẩu từ Mỹ, ngay cả khi đã cộng thêm mức thuế nhập khẩu ngoài hạn ngạch lên tới 341 yên/kg, vẫn có giá dưới 500 yên/kg. Khoảng cách chênh lệch chi phí quá lớn này đã vô hiệu hóa mọi rào cản thuế quan, khiến các doanh nghiệp sẵn sàng nhập khẩu vượt hạn ngạch để duy trì lợi nhuận.

04-1767497422-nhat-ban-con-dia-chan-nhap-khau-gao-ky-luc-khi-gia-noi-dia-cham-nguong-kho-tin.jpg
Giá gạo trong nước cao kỷ lục khiến làn sóng nhập khẩu gạo tư nhân bùng nổ mạnh mẽ tại Nhật Bản.

Sức ép chi phí đã buộc các "ông lớn" trong ngành thực phẩm và dịch vụ ăn uống (F&B) phải thay đổi chiến lược. Điển hình như chuỗi nhà hàng nổi tiếng Colowide đã bắt đầu đưa gạo Calrose từ California vào thực đơn, chiếm khoảng 15% tổng lượng tiêu thụ toàn hệ thống. Đại diện doanh nghiệp này thừa nhận gạo ngoại là giải pháp tối ưu để ổn định nguồn cung và tiết kiệm chi phí trong bối cảnh thị trường nội địa vừa khan hiếm vừa đắt đỏ. Nhiều đơn vị khác cũng áp dụng phương thức trộn gạo nhập khẩu với gạo nội địa để phân phối, coi đây là "tấm khiên" chống lại cơn bão giá.

Nguồn cơn của cuộc khủng hoảng giá gạo nội địa được xác định do sự cộng hưởng của nhiều yếu tố: biến đổi khí hậu gây hạn hán, chi phí sản xuất leo thang và tình trạng già hóa dân số nông thôn khiến sản lượng sụt giảm nghiêm trọng. Dù Liên đoàn Hợp tác xã Nông nghiệp Nhật Bản (JA) nỗ lực duy trì giá thu mua cao để bảo vệ người nông dân, nhưng vô tình điều này lại đẩy giá bán lẻ lên mức người tiêu dùng không thể chi trả nổi, đặc biệt là các gia đình thu nhập thấp và giới trẻ.

Thực tế này đang đẩy Nhật Bản vào một ngã rẽ quan trọng về chính sách nông nghiệp. Việc nhập khẩu gạo đang dần trở thành một phần ổn định trong chuỗi cung ứng thay vì chỉ là giải pháp tạm thời. Các chuyên gia cảnh báo rằng, nếu không sớm có chiến lược cân bằng giữa bảo hộ nông dân và quyền lợi người tiêu dùng, Nhật Bản không chỉ đối mặt với áp lực lạm phát thực phẩm mà còn có nguy cơ mất dần lợi thế cạnh tranh trước các đối thủ xuất khẩu gạo hiệu quả như Mỹ, Thái Lan hay Việt Nam. Bài toán hiện đại hóa sản xuất và điều chỉnh chính sách hạn chế sản lượng đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết để giữ vững an ninh lương thực quốc gia.