Quỹ bình ổn xăng dầu hiện chỉ còn hơn 600 tỷ đồng, Chính phủ tính ứng ngân sách, bơm thêm ra sao?

Số dư quỹ bình ổn hiện chỉ còn hơn 600 tỷ đồng, Chính phủ đang xem xét phương án ứng ngân sách để duy trì cân bằng giá xăng hôm nay và ổn định thị trường xăng dầu. Chuyên gia kinh tế đánh giá đây là giải pháp tạm thời, giúp giảm sốc giá ngắn hạn và bảo vệ người tiêu dùng.

Quỹ bình ổn cạn kiệt và áp lực lên giá xăng

Sau hơn hai năm gần như "đóng băng", quỹ bình ổn đã được kích hoạt trở lại nhằm hỗ trợ thị trường xăng dầu trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu biến động mạnh do xung đột tại Trung Đông. Trước ngày 10/3, số dư quỹ vẫn ở mức hơn 5.600 tỷ đồng, nhưng đến kỳ điều hành ngày 25/3, quỹ chỉ còn khoảng 613 tỷ đồng. Như vậy, chỉ trong vòng nửa tháng, gần 5.000 tỷ đồng đã được sử dụng để ổn định giá xăng hôm nay và giá dầu, tạo áp lực lớn lên khả năng chi trả của quỹ cho các kỳ tiếp theo.

Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo chuẩn bị kịch bản khi quỹ bình ổn có thể cạn kiệt, nhằm ứng phó với khủng hoảng năng lượng toàn cầu có khả năng kéo dài. Chủ trương được đưa ra là ứng ngân sách từ nguồn tăng thu năm 2025 để bổ sung quỹ, bảo đảm giá xăng trong nước không tăng đột biến và duy trì ổn định thị trường xăng dầu.

Theo phương án, sau khi thị trường bình ổn trở lại, cơ quan điều hành sẽ hoàn trả ngân sách đã ứng. Bộ Tài chính phối hợp với Văn phòng Chính phủ và Bộ Công Thương hoàn thiện dự thảo và xin chủ trương cấp có thẩm quyền, với thời gian dự kiến áp dụng đến hết ngày 15/4.

Trao đổi với báo chí, TS Hà Thị Cẩm Vân, Đại học RMIT Việt Nam, nhận định việc ứng ngân sách cho quỹ bình ổn là giải pháp giảm sốc ngắn hạn, không nên trở thành cơ chế bù giá dài hạn. Ngân sách chỉ nên bổ sung phần thiếu hụt cần thiết, tạo lớp đệm đủ để làm mềm các đợt tăng giá bất thường, đồng thời yêu cầu minh bạch toàn bộ quá trình từ số tiền ứng, mức chi ra đến lộ trình hoàn trả.

Chuyên gia lưu ý rằng cơ chế này chỉ nên được áp dụng khi xuất hiện cú sốc lớn từ giá thế giới hoặc khi biên độ tăng vượt ngưỡng gây tác động lan tỏa tới lạm phát và chi phí sản xuất. Cơ chế hoàn trả cần được thiết kế ngay từ đầu với lộ trình rõ ràng, sử dụng nguồn trích lập quỹ trong các kỳ điều hành sau.

Giải pháp ổn định nguồn cung và thị trường xăng dầu

Bên cạnh việc bổ sung ngân sách cho quỹ bình ổn, các cơ quan chức năng đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm duy trì giá xăng ổn định và bảo vệ thị trường xăng dầu. Thực tế, thuế nhập khẩu xăng dầu đã được giảm từ mức 7-10% xuống 0% đối với nhiều mặt hàng để hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn cung và giảm áp lực giá.

Cơ chế điều hành giá cũng linh hoạt hơn, cho phép điều chỉnh ngay trong ngày nếu giá cơ sở tăng từ 15% trở lên. Các thương nhân đầu mối được yêu cầu xây dựng kế hoạch nguồn hàng, duy trì bán hàng thường xuyên, điều tiết giữa các khu vực, đồng thời xử lý nghiêm các hành vi găm hàng, đội giá hoặc buôn lậu.

Vấn đề dự trữ xăng dầu cũng được chú trọng. Bộ Công Thương yêu cầu đẩy nhanh bổ sung dự trữ quốc gia và hoàn thiện cơ chế xuất, cấp dự trữ trong tình huống khẩn cấp. Việc này nhằm đảm bảo cung cấp xăng dầu liên tục cho người dân, hạn chế tình trạng khan hiếm cục bộ.

Theo Bộ Công Thương, mức tăng giá xăng trong nước vẫn được kiểm soát thấp hơn đáng kể so với giá thế giới nhờ sử dụng quỹ bình ổn. So với khu vực, giá xăng dầu của Việt Nam hiện ở mức trung bình, thấp hơn nhiều nước có chung biên giới. TS Hà Thị Cẩm Vân cho rằng nếu thiếu sự can thiệp kịp thời, biến động giá xăng dầu sẽ tạo hiệu ứng dây chuyền tới toàn bộ nền kinh tế.

Xăng dầu là đầu vào trực tiếp của nhiều ngành như vận tải, logistics, đánh bắt, xây dựng, sản xuất công nghiệp và dịch vụ thiết yếu. Số liệu thống kê cho thấy khi giá xăng dầu tăng 10%, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) có thể tăng 0,36 điểm %. Chi phí vận chuyển leo thang kéo theo giá hàng hóa tăng, biên lợi nhuận của doanh nghiệp giảm, nhiều đơn vị nhỏ phải cắt giảm đơn hàng hoặc trì hoãn sản xuất.

Với người dân, đặc biệt là nhóm thu nhập trung bình và thấp, tăng giá xăng sẽ làm suy giảm sức mua thực tế, kéo theo xu hướng thắt chặt chi tiêu. Ở cấp độ vĩ mô, nếu không kiểm soát tốt, thị trường xăng dầu có thể đối mặt với thiếu hụt cục bộ, đứt gãy nguồn cung, đồng thời gia tăng áp lực buôn lậu qua biên giới khi chênh lệch giá so với các nước xung quanh bị nới rộng.

Chính sách đồng bộ để duy trì giá xăng và thị trường

Theo báo cáo của Cục Quản lý và Phát triển thị trường (Bộ Công Thương), thị trường xăng dầu đang chịu áp lực kép khi nguồn nguyên liệu đầu vào gián đoạn, trong khi nhập khẩu gặp khó do một số quốc gia hạn chế xuất khẩu. Đặc biệt, nguồn cung đầu vào của Nhà máy lọc hóa dầu Nghi Sơn, chiếm khoảng 40% sản lượng tiêu thụ nội địa, cũng bị ảnh hưởng đáng kể.

Trước tình hình này, Bộ Công Thương đề xuất Chính phủ giảm thuế nhập khẩu ưu đãi xăng dầu về 0% để hỗ trợ doanh nghiệp, đồng thời thúc đẩy khai thác dầu thô, tìm nguồn nguyên liệu thay thế cho Nghi Sơn, nâng công suất các nhà máy lọc dầu hiện hữu và vận hành các nhà máy Ethanol, Condensat. Giải pháp này nhằm bù đắp thiếu hụt nguồn cung, giảm áp lực lên giá xăng và đảm bảo thị trường xăng dầu ổn định.

Song song, Bộ Tài chính đề xuất giảm thuế bảo vệ môi trường: thuế xăng (trừ ethanol) từ 2.000 đồng/lít xuống còn 1.000 đồng/lít; dầu diesel từ 1.000 xuống 500 đồng/lít; nhiên liệu bay xuống còn 1.000 đồng/lít. Mức giảm này có hiệu lực từ khi nghị quyết ban hành đến hết ngày 30/6, dự kiến kéo giảm giá xăng tương ứng, giúp người tiêu dùng và doanh nghiệp giảm chi phí trực tiếp.

Nhìn chung, việc ứng ngân sách cho quỹ bình ổn, kết hợp cơ chế điều hành giá linh hoạt, giảm thuế và tăng dự trữ nguồn cung, là các bước cần thiết để duy trì ổn định thị trường xăng dầu. Chuyên gia nhấn mạnh đây là giải pháp ngắn hạn, yêu cầu minh bạch và lộ trình hoàn trả rõ ràng, nhằm đảm bảo giá xăng không tăng đột biến, đồng thời bảo vệ quyền lợi người dân và doanh nghiệp.