Từ ngày 1/1/2026, cơ chế thuế khoán sẽ chính thức chấm dứt. Thay vào đó, các hộ, cá nhân kinh doanh sẽ phải thực hiện kê khai, nộp thuế theo đúng quy định của pháp luật về quản lý thuế. Điều này mở ra một bước ngoặt quan trọng trong quá trình chuyên nghiệp hóa và minh bạch hóa hoạt động kinh doanh cá thể ở Việt Nam.
Tranh minh họa AI.

Theo Nghị quyết 198/2025/QH15, từ năm 2026, hộ kinh doanh sẽ không còn được áp dụng hình thức nộp thuế khoán. Thay vào đó, họ sẽ tự khai, tự nộp thuế dựa trên hệ thống sổ sách kế toán, hóa đơn chứng từ, tương tự như doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ.

Phó Cục trưởng Cục Thuế (Bộ Tài chính) Mai Sơn cho biết, để chuẩn bị cho bước chuyển đổi này, Bộ Tài chính đang tích cực sửa đổi các luật liên quan, trong đó có Luật Quản lý thuế, Luật Thuế thu nhập cá nhân và các quy định về thuế giá trị gia tăng. Mục tiêu là xóa bỏ hoàn toàn cơ chế thuế khoán, đồng thời điều chỉnh mức doanh thu chịu thuế nhằm bảo vệ các hộ có quy mô nhỏ.

“Đây không đơn thuần là cải cách thủ tục hành chính, mà là một bước chuẩn bị cần thiết để hộ kinh doanh từng bước phát triển thành doanh nghiệp”, ông Sơn nhấn mạnh.

Một trong những băn khoăn lớn nhất của nhiều hộ kinh doanh hiện nay chính là việc chuyển sang ghi chép sổ sách, sử dụng hóa đơn điện tử và kê khai doanh thu thường xuyên. Từ một mô hình "tiện đâu thu đó", “thuế khoán cố định”, giờ đây hộ kinh doanh phải học cách làm quen với các quy trình kế toán – điều vốn được cho là “lĩnh vực của doanh nghiệp”.

Tuy nhiên, theo lãnh đạo Bộ Tài chính, các quy định mới sẽ được thiết kế sao cho đơn giản, dễ áp dụng và không làm tăng gánh nặng thủ tục. Những ứng dụng, phần mềm do ngành thuế phát triển sẽ hỗ trợ tối đa người kinh doanh tự xác định thuế phải nộp, qua vài thao tác cơ bản trên thiết bị điện tử.

“Chúng tôi không đặt mục tiêu làm khó hộ kinh doanh, mà là giúp họ minh bạch hơn, chuyên nghiệp hơn và có cơ hội tiếp cận các chính sách hỗ trợ như một doanh nghiệp thực thụ”, ông Sơn khẳng định.

Để hỗ trợ hộ kinh doanh trong giai đoạn đầu chuyển đổi, cơ quan thuế đã có kế hoạch phối hợp với các nhà cung cấp dịch vụ hóa đơn điện tử để giảm chi phí và trang bị thiết bị cần thiết. Cụ thể, sẽ có chính sách hỗ trợ về máy in hóa đơn, máy tính tiền và giảm phí dịch vụ kết nối...

Song song, Bộ Tài chính cũng đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, đơn giản hóa quy trình kê khai và nộp thuế. Các ứng dụng quản lý thuế sẽ được xây dựng theo hướng tự động hóa, chẳng hạn như hệ thống tự động xác định nghĩa vụ thuế dựa trên dữ liệu hóa đơn điện tử mà hộ kinh doanh phát sinh.

Bỏ thuế khoán đồng nghĩa với việc cơ quan thuế sẽ chuyển từ “quản lý theo ấn định” sang “quản lý theo dữ liệu”. Cơ chế giám sát mới dựa trên hệ thống kết nối liên thông dữ liệu giữa ngành thuế và các bộ, ngành liên quan. Điều này giúp phát hiện kịp thời các dấu hiệu rủi ro, gian lận thuế hoặc trốn thuế.

Ví dụ, cơ quan thuế có thể đối chiếu doanh thu khai báo của hộ kinh doanh với dòng tiền thực tế, hóa đơn điện tử hoặc dữ liệu từ các cơ quan quản lý thị trường. Những hộ kinh doanh trung thực, tuân thủ tốt sẽ được hỗ trợ tối đa để hoạt động ổn định, thuận lợi. Trong khi đó, các hành vi vi phạm sẽ bị xử lý nghiêm minh.

Việc xóa bỏ thuế khoán là một phần trong nỗ lực hiện đại hóa quản lý thuế, thúc đẩy kinh tế tư nhân phát triển đúng hướng. Dù không tránh khỏi những bỡ ngỡ ban đầu, nhưng nếu triển khai hợp lý và có lộ trình hỗ trợ cụ thể, đây sẽ là cơ hội để hàng triệu hộ kinh doanh vươn lên, từng bước trở thành những “doanh nghiệp nhỏ chính thức”, đóng góp nhiều hơn cho ngân sách nhà nước và nền kinh tế.

Bài học từ nhiều quốc gia cho thấy: minh bạch là nền tảng của phát triển bền vững. Việc dần đưa hộ kinh doanh vào quỹ đạo quản lý thuế hiện đại không chỉ bảo đảm công bằng trong hệ thống thuế, mà còn mở ra con đường rộng lớn cho khối kinh tế tư nhân ở Việt Nam phát triển mạnh mẽ hơn trong thời gian tới.

Theo Nguyễn Đăng (Pháp Luật & Xã Hội)