Não bộ hoạt động khác biệt thế nào khi lái xe số sàn? Nghiên cứu đưa ra góc nhìn đáng chú ý

Trong cộng đồng yêu xe, không ít người tin rằng điều khiển xe số sàn mang lại cảm giác lái chân thực hơn và cũng khiến người lái phải vận dụng nhiều khả năng tập trung hơn so với xe số tự động. Quan điểm này xuất phát từ nhận định của Giáo sư Ryuta Kawashima, Đại học Tohoku (Nhật Bản), khi cho rằng việc phối hợp nhịp nhàng giữa chân côn, chân ga và cần số có thể kích thích vùng vỏ não trước trán – khu vực liên quan đến khả năng ghi nhớ, tập trung và đưa ra quyết định.

Dù vậy, cho đến nay vẫn chưa có nghiên cứu được công bố rộng rãi sử dụng hình ảnh não bộ để chứng minh trực tiếp sự khác biệt giữa người lái xe số sàn và xe số tự động. Vì thế, nhận định này hiện vẫn được xem là giả thuyết khoa học và cần thêm các bằng chứng xác thực.

Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu độc lập đã ghi nhận những kết quả đáng chú ý về tác động của xe số sàn đối với hoạt động của não bộ.

Nghiên cứu của Đại học Ben-Gurion (Israel) cho thấy những người mới học lái xe số sàn thường phải dành nhiều sự chú ý cho việc điều khiển chân côn và chuyển số. Điều này khiến họ dễ bỏ lỡ các biển báo hoặc giảm khả năng quan sát môi trường xung quanh vì não bộ phải xử lý quá nhiều nhiệm vụ cùng lúc. Kết quả này cho thấy xe số sàn tạo ra khối lượng công việc lớn hơn cho não bộ, đặc biệt với những người chưa có nhiều kinh nghiệm.

Ở một góc nhìn khác, nhóm nghiên cứu tại Đại học Virginia (Mỹ) đã khảo sát các thanh thiếu niên mắc chứng rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) trên hệ thống mô phỏng lái xe. Kết quả cho thấy những người tham gia có xu hướng tập trung tốt hơn và mắc ít lỗi mất chú ý hơn khi điều khiển xe số sàn. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cũng lưu ý đây chỉ là nghiên cứu quy mô nhỏ và chưa đủ cơ sở để khẳng định xe số sàn phù hợp với tất cả người lái.

Một bài tổng quan về các nghiên cứu thần kinh học công bố năm 2023 cũng chỉ ra rằng việc trực tiếp điều khiển ô tô luôn kích hoạt nhiều vùng não liên quan đến xử lý hình ảnh, phối hợp vận động, lập kế hoạch và đưa ra quyết định. Điều này cho thấy lái xe vốn là một hoạt động nhận thức phức tạp, bất kể phương tiện sử dụng hộp số sàn hay số tự động.

Trên thực tế, người lái xe số sàn phải liên tục kết hợp thao tác tay và chân, đồng thời theo dõi tốc độ, vòng tua động cơ cũng như tình hình giao thông để lựa chọn thời điểm sang số phù hợp. Trong khi đó, xe số tự động đảm nhiệm phần lớn các thao tác này, giúp việc điều khiển phương tiện trở nên nhẹ nhàng hơn, đặc biệt khi di chuyển trong điều kiện giao thông đông đúc.

Từ những kết quả nghiên cứu hiện có, giới khoa học nhìn nhận rằng xe số sàn khiến não bộ phải hoạt động nhiều hơn, nhất là với người mới làm quen. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng nhấn mạnh chưa có đủ bằng chứng để kết luận xe số tự động khiến người lái dễ mất tập trung hơn. Đến nay vẫn chưa có cơ sở dữ liệu tai nạn giao thông quy mô lớn phân loại theo từng loại hộp số hoặc chứng minh mối liên hệ rõ ràng giữa loại hộp số và mức độ an toàn.

Theo các nghiên cứu, nguyên nhân phổ biến dẫn đến mất an toàn giao thông vẫn chủ yếu xuất phát từ hành vi của người điều khiển như sử dụng điện thoại khi lái xe, thiếu quan sát hoặc vi phạm các quy định giao thông. Vì vậy, yếu tố quan trọng nhất quyết định sự an toàn vẫn là kỹ năng, ý thức và khả năng tập trung của người cầm lái, thay vì loại hộp số được trang bị trên chiếc xe.