Ngành ô tô Đức gặp khủng hoảng: Mercedes-Benz và Volkswagen cân nhắc bước đi táo bạo sang lĩnh vực quốc phòng

Khả năng mở rộng sang phân khúc sản xuất quốc phòng không chỉ là giải pháp cứu cánh cho các nhà máy, lực lượng lao động tay nghề cao mà còn đóng vai trò then chốt trong nỗ lực củng cố sức mạnh quân sự của toàn châu Âu.

Tuyên bố bất ngờ từ vị thuyền trưởng Mercedes-Benz

Giữa bối cảnh bức tranh công nghiệp ô tô nước Đức đang nhuốm màu ảm đạm do áp lực bủa vây, các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực quốc phòng lại đang dành sự chú ý đặc biệt đến hạ tầng cơ sở, nguồn nhân lực chất lượng cao cũng như năng lực sản xuất chuyên sâu của ngành này. Thực tế này đặt ra một dấu hỏi lớn về việc liệu Mercedes-Benz — một trong những tượng đài lớn nhất của ngành xe hơi toàn cầu — có tham gia vào làn sóng tăng cường năng lực quốc phòng mà châu Âu đang ráo riết thúc đẩy hay không.

Mới đây, trong cuộc trả lời phỏng vấn với tờ báo Wall Street Journal, vị Giám đốc điều hành (CEO) của Mercedes-Benz, ông Ola Kallenius, đã chính thức bày tỏ sự sẵn sàng của tập đoàn đối với các hoạt động hỗ trợ phát triển quốc phòng tại châu lục. Ông thẳng thắn chia sẻ: “Thế giới đã trở nên khó đoán hơn và châu Âu cần phải củng cố khả năng quốc phòng của mình. Nếu chúng tôi có thể đóng một vai trò tích cực trong việc này, chúng tôi sẵn sàng tham gia”. Dù vậy, người đứng đầu hãng xe khẳng định chưa có bất kỳ kế hoạch chi tiết nào được thiết lập ở thời điểm hiện tại. Ông Kallenius cũng lưu ý thêm rằng, nếu có diễn ra, các mảng kinh doanh liên quan đến yếu tố quốc phòng cũng sẽ chỉ chiếm một phần tỉ trọng bổ sung rất nhỏ nếu đặt cạnh cốt lõi sản xuất ô tô truyền thống của Mercedes-Benz.

Không đứng ngoài cuộc chơi, tập đoàn Volkswagen cũng đang tích cực tìm kiếm các cơ hội tương tự. Theo thông tin từ trang Euronews, CEO Oliver Blume của Volkswagen cho biết ban lãnh đạo công ty dự kiến đưa ra quyết định cuối cùng vào cuối năm nay về việc có hay không việc triển khai dây chuyền sản xuất các dòng phương tiện vận tải quân sự ngay tại nhà máy của hãng ở Osnabruck. Tuy nhiên, ông Blume nhấn mạnh một ranh giới rõ ràng rằng Volkswagen tuyệt đối không tham gia vào việc chế tạo vũ khí hay xe tăng.

Khi đại bàng quốc phòng muốn tiếp quản các nhà máy ô tô thất thế

Sự dịch chuyển này càng rõ nét hơn khi các tập đoàn quốc phòng lớn đang công khai bày tỏ tham vọng thâu tóm hoặc hoán đổi công năng các nhà máy ô tô đang gặp khó khăn do suy thoái kinh tế. Điển hình là Rheinmetall — một tên tuổi lớn trong ngành quốc phòng — đang tiến hành đánh giá xem liệu một số cơ sở cung ứng linh kiện ô tô hiện tại của hãng ở Berlin và Neuss có thể chuyển đổi mục đích sang phục vụ sản xuất quốc phòng được hay không. Thậm chí, doanh nghiệp này còn tính đến phương án tiếp quản trọn gói các nhà máy từ những nhà sản xuất ô tô đang phải gánh chịu áp lực tài chính nặng nề. Một trong những cái tên được đưa ra thảo luận chính là nhà máy Osnabruck của Volkswagen — nơi mà tương lai lâu dài vốn vẫn đang lâm vào tình trạng bấp bênh.

Mặc dù vậy, CEO Armin Papperger của Rheinmetall vẫn đưa ra góc nhìn tương đối cẩn trọng. Ông chỉ ra rằng hạ tầng của các nhà máy sản xuất ô tô hiện nay thực tế chỉ đáp ứng được một phần yêu cầu kỹ thuật của ngành quốc phòng, và việc cải tạo, chuyển đổi công năng sẽ vô cùng tốn kém. Dù vậy, ông Papperger vẫn ủng hộ việc cần phải cân nhắc và đánh giá kỹ lưỡng các lựa chọn này trước khi tính đến chuyện xây dựng những tổ hợp nhà máy hoàn toàn mới.

Bên cạnh mặt bằng nhà xưởng, nhân lực cũng là nguồn tài nguyên đang bị hút mạnh từ ngành ô tô sang quốc phòng. Hãng hàng không vũ trụ và quốc phòng Hensoldt thời gian qua đã có những động thái tuyển dụng vô cùng tích cực, trải thảm đỏ đón lực lượng lao động có tay nghề cao vốn vừa bị dôi dư từ các tập đoàn cung cấp linh kiện ô tô lớn như Continental AG hay Bosch.

Hai mảng màu đối lập và nghịch lý về quy mô doanh thu

Sự chuyển hướng mang tính thời cuộc này bắt nguồn từ cuộc khủng hoảng toàn diện mà ngành công nghiệp bốn bánh của Đức đang phải đối mặt. Chi phí sản xuất leo thang, nhu cầu tiêu dùng suy yếu trên diện rộng khắp châu Âu, sức ép cạnh tranh khốc liệt từ các thương hiệu Trung Quốc cùng những mối đe dọa liên tục về việc áp thuế quan từ phía Mỹ đang đè nặng lên vai các nhà sản xuất.

Báo cáo tài chính hồi tháng 2 năm nay của Mercedes-Benz đã phơi bày thực tế phũ phàng khi lợi nhuận cả năm 2025 sụt giảm nghiêm trọng tới gần 49%, từ mức 10,4 tỷ euro xuống chỉ còn 5,3 tỷ euro. Doanh thu tổng của hãng cũng ghi nhận mức giảm khoảng 9%. Hệ quả là trong những tháng gần đây, ngoại trừ ông lớn BMW, tất cả các nhà sản xuất ô tô lớn của Đức đều đã buộc phải thông báo các kế hoạch cắt giảm nhân sự tại các nhà máy trong nước.

Ngược lại với mảng màu xám xịt đó, ngành công nghiệp quốc phòng lại đang trải qua giai đoạn tăng trưởng bùng nổ chưa từng có. Dữ liệu từ Viện nghiên cứu hòa bình SIPRI (Stockholm) cho thấy 100 nhà sản xuất vũ khí lớn nhất hành tinh đã thiết lập mức doanh thu kỷ lục vào năm 2024.

Dù bức tranh tăng trưởng rất lạc quan, giới phân tích vẫn đặt ra một câu hỏi lớn: Liệu ngành quốc phòng có thực sự là bệ đỡ gánh vác được sự suy giảm của ngành ô tô? Câu trả lời nằm ở khoảng cách quá lớn về quy mô giữa hai lĩnh vực. Cụ thể, chỉ riêng trong năm 2024, ngành công nghiệp ô tô của Đức đã mang về hơn 540 tỷ euro doanh thu. Trong khi đó, ngay cả khi cộng gộp doanh thu của cả 5 doanh nghiệp quốc phòng lớn nhất quốc gia này vào năm 2023, con số đạt được vẫn ở mức khiêm tốn khi chưa tới 30 tỷ euro. Do đó, việc dịch chuyển sang quốc phòng ở thời điểm này phần lớn vẫn mang tính chất tìm kiếm giải pháp thích ứng tạm thời hơn là một động lực thay thế hoàn toàn cho ngành công nghiệp mũi nhọn của nước Đức.