Phân tích được - mất về lựa chọn đi xe điện giữa lúc giá xăng tăng: Xe điện có thực sự là lối thoát?

Trong bối cảnh giá nhiên liệu hóa thạch liên tục biến động và nguy cơ khủng hoảng năng lượng ngày càng rõ rệt, xe điện (EV) đang được nhiều người xem như một hướng đi bền vững cho tương lai. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi thế rõ ràng, việc chuyển dịch sang phương tiện chạy điện vẫn tồn tại không ít tranh luận.

Động lực từ biến động giá năng lượng

Đầu tháng 3/2026, thị trường năng lượng toàn cầu ghi nhận những biến động mạnh. Chỉ trong tuần từ 2/3 đến 7/3, giá dầu thô WTI crude oil tăng tới 35,63% – mức tăng theo tuần lớn nhất kể từ năm 1983 – và chốt ở mức khoảng 90,90 USD/thùng. Trong khi đó, dầu Brent crude oil cũng tăng gần 28%, lên khoảng 92,69 USD/thùng.

Một trong những nguyên nhân chính là căng thẳng leo thang tại khu vực Trung Đông cùng với việc gián đoạn vận chuyển tại Eo biển Hormuz – tuyến hàng hải quan trọng của thế giới.

Tại Việt Nam, tác động của thị trường quốc tế nhanh chóng phản ánh vào giá bán lẻ trong nước. Chiều ngày 7/3/2026, theo điều hành dựa trên Nghị quyết 36 của Chính phủ Việt Nam, giá xăng RON95 đã tăng thêm hơn 4.700 đồng/lít, lên mức khoảng 27.047 đồng/lít.

Khi chi phí nhiên liệu hóa thạch ngày càng đắt đỏ và khó dự đoán, xe điện bắt đầu được chú ý nhờ lợi thế về hiệu suất năng lượng.

Theo dữ liệu từ Bộ Năng lượng Hoa Kỳ, động cơ điện có thể chuyển đổi khoảng 60–80% năng lượng thành chuyển động, trong khi động cơ đốt trong chỉ đạt khoảng 20–30%. Trong một số điều kiện vận hành, hiệu suất của xe điện thậm chí có thể đạt 87–91%, cao hơn nhiều so với xe chạy xăng truyền thống. Nhờ vậy, khi giá dầu tăng cao, xe điện có khả năng giảm bớt sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Một nghiên cứu của American Automobile Association cho thấy chi phí năng lượng của xe điện khi sạc tại nhà chỉ khoảng 3,5 cent cho mỗi dặm di chuyển, trong khi xe chạy xăng tiêu tốn khoảng 13 cent cho cùng quãng đường. Điều này đồng nghĩa chi phí vận hành của xe điện có thể chỉ bằng khoảng 30–50% so với xe sử dụng xăng, tùy khu vực và giá điện.

Xu hướng chuyển sang xe điện cũng thể hiện rõ qua số liệu bán hàng. Theo báo cáo Global EV Outlook 2025 của International Energy Agency, doanh số xe điện toàn cầu năm 2024 đã vượt 17 triệu chiếc, tăng hơn 25% so với năm trước. Ở những thị trường lớn như Trung Quốc, cứ ba xe bán ra thì có hơn một xe là xe điện.

Những thách thức đi kèm

Dù vậy, xe điện cũng không phải giải pháp hoàn hảo. Dữ liệu từ Mobility Portal cho thấy tại châu Âu, khủng hoảng năng lượng những năm gần đây đã tạo ra một nghịch lý mới.

Khi giá xăng dầu tăng mạnh, nhiều người chuyển sang sử dụng xe điện, kéo theo nhu cầu tiêu thụ điện tăng nhanh. Tuy nhiên, nguồn cung điện trong ngắn hạn thường khó mở rộng ngay do hạn chế về hạ tầng và công suất phát điện. Theo quy luật cung – cầu, giá điện vì thế có xu hướng tăng.

Ở nhiều quốc gia châu Âu, chi phí sạc nhanh công cộng đã tăng lên khoảng 0,40–0,60 EUR/kWh. Một số nơi ghi nhận mức giá từ 0,42 đến 0,66 EUR/kWh, trong đó Đức nằm trong nhóm có chi phí sạc cao.

Ngoài ra, việc gia tăng tiêu thụ điện cũng đặt ra vấn đề về nguồn năng lượng. Theo International Energy Agency, than đá vẫn là nguồn phát điện lớn nhất thế giới, chiếm khoảng 35% tổng sản lượng điện toàn cầu. Tuy nhiên, việc khai thác ngày càng khó khăn do nhiều mỏ dễ khai thác đã cạn kiệt, khiến chi phí khai thác có xu hướng tăng.

Báo cáo của IEA cũng cho biết đội xe điện toàn cầu hiện tiêu thụ khoảng 180 TWh điện mỗi năm, tương đương khoảng 0,7% tổng nhu cầu điện thế giới. Con số này có thể tăng lên gần 2.200 TWh vào năm 2035 nếu quá trình điện hóa giao thông tiếp tục tăng tốc.

Một số nghiên cứu mô phỏng hệ thống điện còn cảnh báo rằng sự gia tăng nhanh chóng của xe điện có thể tạo áp lực lớn lên lưới điện địa phương nếu hoạt động sạc không được quản lý hiệu quả, thậm chí gây nguy cơ quá tải.

Điều này cho thấy xe điện chỉ thật sự tiết kiệm khi quốc gia có nguồn cung điện ổn định và giá điện không tăng quá mạnh cùng chiều với giá dầu.

Xe điện như “kho lưu trữ năng lượng di động”

Ở góc nhìn chiến lược, xe điện còn mang lại một lợi ích mà xe chạy xăng không có: khả năng lưu trữ điện năng.

Công nghệ Vehicle-to-Grid (V2G) cho phép xe điện vừa sạc điện vừa có thể truyền điện ngược lại vào lưới điện. Nhờ đó, hàng triệu chiếc xe điện có thể trở thành một hệ thống lưu trữ năng lượng quy mô lớn.

Trong bối cảnh các nguồn năng lượng tái tạo như điện gió và điện mặt trời có tính biến động cao, xe điện có thể đóng vai trò như “pin dự phòng”, sạc khi nguồn điện dư thừa và cung cấp lại điện khi nhu cầu tăng cao.

Theo báo cáo Electric Vehicle Outlook của BloombergNEF, nhu cầu điện từ xe điện toàn cầu có thể tăng khoảng 2,4 lần trong giai đoạn 2025–2030 khi số lượng ô tô điện, xe buýt điện và xe tải điện gia tăng nhanh tại nhiều quốc gia.

Sự tăng trưởng này tạo ra áp lực cho hệ thống điện, nhưng đồng thời cũng thúc đẩy các quốc gia đầu tư vào lưới điện thông minh, mở rộng mạng lưới trạm sạc và đẩy nhanh phát triển năng lượng tái tạo.

Không phải “đũa thần”, nhưng là xu hướng dài hạn

Theo đánh giá của International Energy Agency, sự phát triển của xe điện là một xu hướng lâu dài gắn với mục tiêu giảm phát thải và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.

Xe điện không loại bỏ nhu cầu năng lượng của xã hội, mà chỉ thay đổi cách con người khai thác và sử dụng năng lượng hiệu quả hơn.

Nói cách khác, xe điện không thể giải quyết ngay lập tức cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, đây vẫn được xem là một bước chuyển quan trọng giúp giảm dần sự phụ thuộc vào dầu mỏ. Trong bối cảnh đó, những quốc gia chậm nâng cấp hạ tầng năng lượng và chuyển đổi sang mô hình mới có thể sẽ chịu nhiều bất lợi trong thập kỷ tới.