Cú bắt giữ Tổng giám đốc BH Media gây chấn động giới giải trí Việt

Chiều 16/5, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đồng loạt khởi tố 5 vụ án hình sự liên quan hành vi “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan” theo Điều 225 Bộ luật Hình sự. Trong số này có vụ án xảy ra tại Công ty cổ phần thương mại và dịch vụ truyền thông Bihaco (BH Media), đồng thời khởi tố bị can đối với ông Nguyễn Hải Bình, Tổng giám đốc doanh nghiệp.

Trước thời điểm vụ việc bị phanh phui, BH Media được xem là một “ông lớn” trong ngành công nghiệp nội dung số tại Việt Nam. Doanh nghiệp này sở hữu hệ thống quản lý nội dung (CMS) quy mô lớn trên YouTube, hợp tác với nhiều nghệ sĩ, nhà sáng tạo nội dung và quản lý hàng nghìn kênh đối tác trên các nền tảng như YouTube, Facebook hay TikTok.

BH Media hoạt động mạnh ở nhiều mảng, đặc biệt là nhạc bolero, nhạc thiếu nhi, đồng thời tham gia quản lý nghệ sĩ độc quyền và các hiện tượng nổi bật trên TikTok. Hoạt động cốt lõi của doanh nghiệp xoay quanh việc quản trị nội dung đa nền tảng, khai thác bản quyền và phân phối nhạc số.

Theo mô hình vận hành, BH Media tiếp nhận các bản ghi âm, ghi hình từ nghệ sĩ hoặc đối tác, sau đó phân phối lên các nền tảng nhạc số như Spotify hay Apple Music. Song song với việc tối ưu lượt nghe và doanh thu, doanh nghiệp còn sử dụng hệ thống Content ID để kiểm soát bản quyền, xử lý các trường hợp sử dụng trái phép nội dung.

Tuy nhiên, chính cơ chế này cũng từng gây ra nhiều tranh cãi. Không ít trường hợp xảy ra nghịch lý khi tác phẩm bị đánh bản quyền ngay cả với chính chủ sở hữu. Từng có thời điểm ca khúc “Tiến quân ca” hay sáng tác “Giấc mơ trưa” của nhạc sĩ Giáng Son gặp sự cố liên quan vấn đề bản quyền trên nền tảng số.

BH Media cũng được cho là khai thác mạnh các sản phẩm nhạc phái sinh như remix hay cover. Doanh nghiệp sở hữu mạng lưới cộng tác với nhiều TikToker và ca sĩ cover nổi tiếng trên mạng xã hội. Theo quy trình thông thường, đơn vị quản lý sẽ đứng ra xin hoặc mua quyền sử dụng tác phẩm, sau đó khai thác thương mại thông qua các phiên bản phối lại, hát lại hay đăng tải lên nền tảng số.

Dù vậy, việc phân chia doanh thu, quyền lợi tác giả và phạm vi khai thác thực tế ra sao vẫn luôn là dấu hỏi lớn trong ngành công nghiệp âm nhạc số.

Không chỉ BH Media, nhiều cá nhân và đơn vị khác cũng bị khởi tố trong đợt này như đại diện Lululola Entertainment, Mây Sài Gòn, Đồi Mặt Trời, Thông Zeo hay Trung tâm Giọng ca để đời. Điểm chung của các vụ án đều liên quan đến hoạt động sản xuất và khai thác nhạc phái sinh.

Trong nhiều năm qua, thị trường âm nhạc Việt Nam liên tục đối mặt tình trạng vi phạm bản quyền dưới nhiều hình thức. Các bản cover, remix hay playlist nhạc biến tấu xuất hiện tràn lan trên TikTok, YouTube và cả những không gian kinh doanh offline như quán cà phê, bar hay club.

Nhiều cá nhân, tổ chức tìm cách “lách luật” bằng việc chỉnh sửa giọng hát, thay đổi cấu trúc bài hát hoặc cắt ghép âm thanh nhằm né hệ thống nhận diện bản quyền. Trong khi đó, không ít nghệ sĩ sáng tác chỉ biết bất lực khi tác phẩm của mình bị biến đổi, khai thác thương mại nhưng không được bảo vệ đầy đủ quyền lợi.

Đối với các sân khấu biểu diễn live chuyên khai thác nhạc cover, lỗ hổng có thể nằm ở việc chưa hoàn thiện nghĩa vụ tác quyền hoặc phát hành bản ghi lên nền tảng số mà chưa thực hiện đầy đủ quy định liên quan quyền tác giả và quyền liên quan.

Việc Bộ Công an đồng loạt khởi tố các vụ án lần này được xem là động thái mạnh tay trong quá trình siết chặt quản lý bản quyền âm nhạc tại Việt Nam. Sau nhiều năm tồn tại những khoảng xám trong hoạt động khai thác nội dung số, thị trường đang bước vào giai đoạn thanh lọc quyết liệt hơn nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng của nghệ sĩ và chấm dứt tình trạng trục lợi từ chất xám của người khác.