Đề xuất bổ sung 9 tội danh mới vào Bộ luật Hình sự

Dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) do Bộ Công an chủ trì soạn thảo vừa được đưa ra để Quốc hội cho ý kiến tại kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất. Một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo là việc bổ sung hàng loạt quy định nhằm đáp ứng những vấn đề mới nảy sinh trong đời sống kinh tế - xã hội.

Theo cơ quan soạn thảo, quá trình chuyển đổi số, phát triển kinh tế xanh và kinh tế bền vững đang khiến nhiều hoạt động quản lý, tổ chức và giao dịch của cá nhân chuyển dần lên môi trường điện tử. Cùng với đó, thực tiễn xuất hiện những hành vi có tính nguy hiểm cao nhưng chưa được quy định cụ thể là tội phạm.

Việc sửa đổi Bộ luật Hình sự được đặt ra nhằm thể chế hóa các chủ trương về cải cách tư pháp, hoàn thiện pháp luật hình sự, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đồng thời đáp ứng yêu cầu phòng ngừa và đấu tranh với tội phạm.

9 tội danh mới được đề xuất

Theo dự thảo, 9 tội danh mới tập trung vào các lĩnh vực từ công nghệ, kinh tế đến môi trường, an ninh và an toàn xã hội.

Cụ thể, các tội danh được đề xuất gồm Xâm phạm dữ liệu cá nhân; Cản trở hoạt động bảo vệ dữ liệu cá nhân; Vi phạm quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; Vi phạm quy định về tài sản mã hóa và thị trường tài sản mã hóa; Vi phạm quy định về xử lý chất thải rắn sinh hoạt, chất thải rắn thông thường hoặc xả nước thải không có thông số môi trường nguy hại gây ô nhiễm môi trường; Khai thác thủy sản trái phép; Phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; Tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; Thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm có tổ chức.

Bên cạnh việc tạo thêm các tội danh mới, dự thảo còn bổ sung một số hành vi vào cấu thành của các tội đã được quy định. Những thay đổi này chủ yếu liên quan đến các nhóm tội xâm phạm an ninh quốc gia, quản lý kinh tế, môi trường, công nghệ thông tin, mạng viễn thông, an toàn công cộng và trật tự quản lý hành chính.

Đề xuất bỏ 3 tội danh

Cùng với việc bổ sung các quy định mới, Bộ Công an đề xuất loại bỏ một số tội danh hiện hành.

Đáng chú ý là đề xuất bỏ tội Tổ chức tảo hôn quy định tại Điều 183. Theo cơ quan soạn thảo, hành vi này có tính nguy hiểm cho xã hội không đáng kể, trong nhiều trường hợp xuất phát từ phong tục, tập quán lạc hậu, hoàn cảnh kinh tế - xã hội khó khăn và hạn chế về nhận thức pháp luật.

Việc bỏ tội danh được cho là nhằm hạn chế hình sự hóa các quan hệ gia đình và phong tục, tập quán, đồng thời chuyển trọng tâm sang các biện pháp xử lý hành chính.

Hai tội danh khác cũng được đề xuất bãi bỏ là Cố ý làm lộ bí mật công tác; chiếm đoạt, mua bán hoặc tiêu hủy tài liệu bí mật công tác tại Điều 361 và Vô ý làm lộ bí mật công tác; làm mất tài liệu bí mật công tác tại Điều 362.

Lý do được Bộ Công an đưa ra là Luật Bí mật nhà nước năm 2025 đã quy định cụ thể và hoàn thiện danh mục bí mật nhà nước. Trong khi đó, khái niệm bí mật công tác chưa có luật hoặc quy chuẩn thống nhất mà chủ yếu được xác định theo quy định nội bộ của từng cơ quan, đơn vị. Điều này có thể dẫn đến sự tùy nghi trong việc áp dụng và xác định trách nhiệm hình sự.

Gộp 8 tội danh thành 4 nhóm

Một điểm khác trong dự thảo là phương án tinh gọn Bộ luật Hình sự thông qua việc gộp 8 tội danh hiện hành thành 4 nhóm.

Theo đó, tội Khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân tại Điều 113 được đề xuất gộp vào tội Khủng bố tại Điều 299.

Tội Buôn lậu tại Điều 188 được gộp với tội Vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới tại Điều 189.

Ở nhóm liên quan đến bí mật công tác quân sự, tội Cố ý làm lộ bí mật công tác quân sự tại Điều 404 được gộp với tội Chiếm đoạt, mua bán hoặc tiêu hủy tài liệu bí mật công tác quân sự tại Điều 405.

Tương tự, tội Vô ý làm lộ bí mật công tác quân sự tại Điều 406 được gộp với tội Làm mất tài liệu bí mật công tác quân sự tại Điều 407.

Theo Bộ Công an, việc gộp các tội danh về cơ bản không làm thay đổi chính sách xử lý hình sự. Mục tiêu chính là tinh gọn Bộ luật, hạn chế khả năng một hành vi bị áp dụng theo nhiều tội danh khác nhau, đồng thời tạo thuận lợi hơn cho quá trình áp dụng pháp luật.