Với sự tham gia của loạt cựu cán bộ y tế và hệ thống "cò mồi" chuyên nghiệp, quy trình cấp phép nghiêm ngặt đã bị biến tướng thành một chuỗi dịch vụ đổi tiền lấy giấy chứng nhận.

Hàng trăm phòng khám và quầy thuốc trên địa bàn Hà Nội dù không đạt tiêu chuẩn vẫn ngang nhiên hoạt động nhờ vào một "guồng quay" đưa - nhận hối lộ tinh vi.

Quyền sinh sát trong tay và những tấm giấy phép giá chục triệu

Theo kế hoạch, Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội sẽ đưa 16 bị cáo trong vụ án đưa, nhận và môi giới hối lộ xảy ra tại Phòng Quản lý hành nghề y, dược tư nhân thuộc Sở Y tế Hà Nội ra xét xử. Tuy nhiên, hồ sơ vụ án hiện đã được tòa án trả về cho Viện kiểm sát để yêu cầu tiến hành điều tra bổ sung.

Trong số các đối tượng đối diện với vòng lao lý, có đến 8 người là cựu lãnh đạo và cán bộ của phòng này, bao gồm: ông Nguyễn Văn Đức (nguyên Trưởng phòng), cùng hai cựu Phó phòng là Tô Tử Anh và Trần Thị Bạch Tuyết, cùng 5 cán bộ, chuyên viên khác. Đỗ Doãn Tiến, một tài xế làm việc tại Sở Y tế, cũng bị truy tố về tội danh "Nhận hối lộ" cùng với nhóm cán bộ trên. Ở nhóm tội danh "Môi giới hối lộ", cơ quan chức năng đã truy tố Ngô Thị Hồng Phương (chuyên viên văn phòng thuộc Sở), Nguyễn Đình An (nhân viên Trung tâm Kiểm nghiệm thuốc, mỹ phẩm) cùng với 5 đối tượng môi giới tự do khác.

Nguyễn Văn Đức, cựu trưởng phòng Quản lý hành nghề y, dược tư nhân thuộc Sở y tế Hà Nội. Ảnh: Công an cung cấp
Ông Nguyễn Văn Đức, cựu trưởng phòng Quản lý hành nghề y, dược tư nhân thuộc Sở Y tế Hà Nội. Ảnh: Công an cung cấp

Vụ đại án này được khơi mào vào cuối năm 2024 từ những đơn thư tố giác của các doanh nghiệp và hộ kinh doanh thuốc trên địa bàn. Quá trình vào cuộc của cơ quan điều tra đã bóc trần một hệ thống tiêu cực bám rễ sâu và kéo dài suốt nửa thập kỷ, từ năm 2019 đến năm 2024. Với chức năng tham mưu cho Sở Y tế quản lý hành nghề y dược tư nhân, cấp giấy phép hoạt động khám chữa bệnh và chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh, Phòng Quản lý hành nghề y, dược tư nhân nghiễm nhiên nắm giữ "quyền sinh sát" đối với mọi cơ sở y tế tư nhân.

Nắm thóp được tâm lý của nhiều chủ cơ sở dù thiếu hụt các điều kiện, tiêu chuẩn hoạt động nhưng vẫn nôn nóng muốn có giấy phép, các đối tượng "cò mồi" đã chủ động tiếp cận. Mức giá "bôi trơn" được đưa ra dao động từ 15 đến 70 triệu đồng, trong đó chi phí đắt đỏ nhất thuộc về các loại giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh. Khi nhận được tiền, người môi giới sẽ trực tiếp móc nối với cán bộ bên trong để thỏa thuận việc làm ngơ vi phạm, hướng dẫn cách đối phó hoặc ghi giảm số lỗi để hồ sơ được duyệt một cách nhanh chóng.

Khi "tiêu chuẩn y tế" được đo bằng độ dày phong bì

Thủ đoạn này được các nhóm cán bộ phụ trách áp dụng trơn tru cho cả hai lĩnh vực dược phẩm và khám chữa bệnh. Trong mảng kinh doanh dược, hàng loạt lỗi nghiêm trọng đe dọa trực tiếp đến an toàn người tiêu dùng đã dễ dàng bị bỏ qua sau khi cán bộ nhận tiền. Các sai phạm phổ biến bao gồm: sắp xếp thuốc lẫn lộn với sản phẩm thường, kho bảo quản thuốc thông thẳng với khu vực sinh hoạt, chưa xuất trình được biên bản kiểm nhập thuốc hay niêm yết giá bán không đầy đủ. Tùy thuộc vào từng loại giấy phép, các môi giới sẽ thỏa thuận mức chi từ 15 đến 50 triệu đồng với hai chuyên viên của phòng để được "tạo điều kiện". Cơ quan công tố cáo buộc các sai phạm này đã trực tiếp làm tê liệt hiệu lực quản lý nhà nước, đẩy thị trường vào tình thế nguy hiểm khi các cơ sở không đạt chuẩn vẫn có thể đưa thuốc ra lưu thông.

Sự việc thậm chí còn nghiêm trọng hơn trong lĩnh vực quản lý hành nghề y, đặc biệt là tại các phòng khám chuyên khoa về răng hàm mặt, nha khoa hay sản phụ khoa. Để có được tấm giấy phép hoạt động cấp mới hoặc cấp lại, các cơ sở tư nhân đã phải chung chi cho đầu mối môi giới số tiền từ 35 triệu đến 120 triệu đồng. Nhờ những khoản tiền bôi trơn này, một loạt lỗi chí mạng liên quan đến chất lượng khám chữa bệnh đã được "phù phép" bỏ qua:

  • Nhân sự y tế hoàn toàn không đủ năng lực hành nghề.
  • Phòng khám thiết kế không riêng biệt, thậm chí không có cửa ra vào hoặc diện tích không đạt chuẩn.
  • Trang thiết bị y tế không đạt tiêu chuẩn kiểm định và cơ sở không cung cấp được hồ sơ mua bán thiết bị.

"Dịch vụ" khép kín và cái kết cho những kẻ trục lợi

Đường dây này vận hành khép kín nhờ sự tiếp tay đắc lực của các nhân sự trung gian như nhân viên bộ phận một cửa Ngô Thị Hồng Phương và tài xế đoàn thẩm định Đỗ Doãn Tiến. Tiền từ các "cò" sẽ được chuyển qua hai người này để đưa tới tay các thành viên trong đoàn thẩm định trước khi họ tiến hành kiểm tra thực tế tại cơ sở. Với mỗi thương vụ "hỗ trợ" thành công, Phương đút túi từ 500.000 đến 1 triệu đồng (thu lợi bất chính tổng cộng 180 triệu đồng). Trong khi đó, tài xế Tiến cũng chủ động trích bớt lại vài chục triệu đồng cho bản thân trước khi chuyển tiền cho đoàn công tác.

Tại cơ quan điều tra, bộ ba trưởng, phó phòng gồm ông Đức, ông Tử Anh và bà Tuyết thừa nhận đã cầm tổng cộng gần 1,4 tỷ đồng từ phe môi giới. Trong đó, cựu Phó phòng Tô Tử Anh là người nhận số tiền lớn nhất với hơn 1,3 tỷ đồng. Đáng chú ý, đối tượng này đã có tới 79 lần nhận tiền hối lộ một cách gián tiếp thông qua tài khoản của tài xế riêng.

Ở phía ngược lại, nhóm môi giới tự do đã thu về tổng cộng 8,67 tỷ đồng từ 686 cơ sở y, dược tư nhân để làm chi phí "chạy" giấy phép, trong đó họ giữ lại hưởng riêng khoảng 850 triệu đồng. Hai tay "cò" sừng sỏ nhất trong đường dây là Nguyễn Thị Bích và Bùi Lan Anh đã gom tới 5,2 tỷ đồng của 473 cơ sở rồi phân phối lại cho các đầu mối khác hoặc trực tiếp cống nộp cho cán bộ Sở Y tế. Các môi giới khác như Nguyễn Thị Thu Hoài hay Nguyễn Thị Hải Yến còn tận tình tư vấn cho chủ phòng khám cách sắp đặt hồ sơ, trang trí cơ sở vật chất để qua mặt việc thẩm định, đồng thời chuẩn bị sẵn các phong bì ghi rõ tên cán bộ nhận.

Mặc dù tiêu cực diễn ra trên diện rộng, cơ quan tố tụng xác định hai cựu trưởng, phó phòng thời kỳ trước không bị xử lý hình sự do họ khẳng định hoàn toàn không biết, không nhận được bất kỳ lợi ích vật chất nào và các thành viên đoàn kiểm tra không hề báo cáo lại. Đối với 30 cán bộ thuộc các đơn vị phối hợp như Trung tâm kiểm nghiệm hay Phòng Y tế các quận, huyện, do vai trò lệ thuộc và số tiền nhận không lớn nên cơ quan chức năng quyết định không xử lý hình sự. Tương tự, các chủ nhà thuốc và phòng khám – dù là người trực tiếp đưa tiền – nhưng được xác định ở thế bị động, buộc phải chi tiền để tránh bị gây khó dễ, đồng thời đã tích cực hợp tác, khai báo với cơ quan điều tra nên cũng được miễn truy cứu trách nhiệm hình sự. Vụ án bị trả hồ sơ để điều tra bổ sung hứa hẹn sẽ còn làm rõ thêm nhiều góc khuất trong quy trình cấp phép này.