Hành trình 11 năm kêu oan của 6 cựu chiến binh: Đề nghị thay đổi kiểm sát viên trước thềm phiên tòa phúc thẩm lần 3

Lo ngại mất tính khách quan từ người từng giữ quyền công tố

Theo kế hoạch đã định, ngày 2/6 tới đây, Tòa án nhân dân (TAND) tỉnh Lâm Đồng sẽ chính thức mở phiên tòa xét xử phúc thẩm lần thứ 3 đối với vụ án 6 cựu chiến binh kêu oan về tội "hủy hoại rừng". Vụ kỳ án này đã kéo dài ròng rã suốt 11 năm qua, trải qua một hành trình tố tụng gian truân với 3 lần xét xử sơ thẩm, 2 lần phúc thẩm và 1 lần giám đốc thẩm. Điều đáng nói là ngay cả khi bản án phúc thẩm lần 2 của TAND tỉnh Đắk Nông khép lại với mức án từ 6 - 7 tháng tù và các bị cáo đã chấp hành xong hình phạt để ra tù, họ vẫn kiên quyết không chấp nhận và tiếp tục hành trình kêu oan.

Trước khi phiên tòa phúc thẩm lần 3 này chính thức diễn ra, các cựu chiến binh đã đồng loạt đứng đơn gửi tới TAND tỉnh Lâm Đồng và Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân (KSND) tỉnh Lâm Đồng để bày tỏ nguyện vọng thay đổi kiểm sát viên.

Trong văn bản kiến nghị dài 4 trang, các bị cáo chỉ rõ, dựa theo quyết định hoãn phiên tòa ngày 12/5 vừa qua của TAND tỉnh Lâm Đồng, kiểm sát viên được phân công tham gia phiên phúc thẩm tới đây là bà H.T.H.L (thuộc Viện KSND tỉnh Lâm Đồng). Đáng chú ý, bà H.T.H.L chính là người từng giữ quyền công tố tại phiên tòa sơ thẩm xét xử các bị cáo vào năm 2016. Do đó, các cựu chiến binh lo ngại rằng nếu vị kiểm sát viên này tiếp tục nắm giữ vai trò công tố ở cấp phúc thẩm lần 3 thì sẽ "khó đảm bảo khách quan".

Căn cứ vào các quy định tại khoản 3 điều 49, điều 50 và điều 52 của bộ luật Tố tụng Hình sự, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng buộc phải từ chối hoặc bị thay đổi nếu thuộc trường hợp có căn cứ rõ ràng cho thấy họ có thể không vô tư trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Đối chiếu với trường hợp này, các bị cáo lập luận rằng bà H.T.H.L trước đây từng được Viện trưởng Viện KSND thị xã Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Nông (cũ) giao nhiệm vụ kiểm sát điều tra và thực hiện quyền công tố tại phiên tòa sơ thẩm giai đoạn 2015 - 2016. Thế nhưng, chính bản án sơ thẩm vào tháng 4/2016 của TAND thị xã Gia Nghĩa sau đó đã bị TAND tỉnh Đắk Nông tuyên hủy vào tháng 6/2016, với lý do cốt lõi là "việc điều tra không đầy đủ". Từ những phân tích trên, các cựu chiến binh khẳng định việc tiếp tục để bà H.T.H.L giữ quyền công tố ở phiên phúc thẩm lần này là hoàn toàn không hợp lý.

Những lỗ hổng tố tụng nghiêm trọng bị cấp Giám đốc thẩm vạch trần

Hồ sơ vụ án thể hiện, những sai phạm trong quá trình tố tụng trước đây đã được TAND cấp cao tại TP.HCM chỉ rõ tại quyết định giám đốc thẩm vào năm 2020. Cụ thể, biên bản khám nghiệm hiện trường lập ngày 21/4/2015 cho thấy cơ quan điều tra đã bỏ qua các bước bắt buộc như không tiến hành kiểm đếm cụ thể số lượng gốc cây bị chặt hạ, đồng thời không thu giữ vật chứng. Sai sót nghiêm trọng này dẫn đến việc không thể xác định được tại thời điểm xảy ra sự việc, khoảnh đất đó thực tế có còn rừng hay không, và quy trình buộc tội các bị cáo hoàn toàn chỉ dựa trên định nghĩa "rừng" nằm trong đống hồ sơ giấy tờ.

Tại quyết định giám đốc thẩm, hội đồng xét xử đã vạch trần lỗ hổng này khi nhận định: Việc kết luận mức độ thiệt hại về rừng đạt 100% chỉ dựa duy nhất vào lời khai của ông Nguyễn Thanh Tùng (cán bộ Hạt kiểm lâm thị xã Gia Nghĩa) và dựa trên phương pháp tính trữ lượng gỗ bình quân trên diện tích, chứ không hề dựa vào thực tế số lượng, khối lượng cây rừng bị đốn hạ. Cách làm này bị đánh giá là không chính xác, thiếu khách quan và hoàn toàn không định lượng được hành vi phạm tội.

Đồng thời, văn bản hướng dẫn kiểm sát điều tra lại vụ án của Viện KSND cấp cao tại TP.HCM cũng dẫn chứng rõ: Theo điều 3 Thông tư số 34 năm 2009 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, một trong những tiêu chí để xác định và phân loại rừng là độ che phủ của tán cây phải đạt tỉ lệ từ 0,1 trở lên. Nếu không đạt tỉ lệ này thì không được coi là rừng, trong khi hồ sơ vụ án lại hoàn toàn trống trơn, không có bất kỳ tài liệu nào chứng minh điều này. Do đó, Viện KSND cấp cao yêu cầu quá trình điều tra lại phải làm rõ số lượng gốc cây, đặc điểm và chủng loại cây mà các bị cáo đã chặt, từ đó tính toán chính xác tỉ lệ độ tàn che nhằm làm căn cứ phân định diện tích đất bị xâm hại là đất rừng sản xuất, đất nông nghiệp hay đất trống.

Bên cạnh đó, một tài liệu then chốt dùng để buộc tội các bị cáo là kết luận giám định do ông Huỳnh Văn Triệu (giám định viên tư pháp thuộc Chi cục Kiểm lâm thị xã Gia Nghĩa cũ) thực hiện cũng bị thổi còi. Cả quyết định giám đốc thẩm của TAND cấp cao và công văn năm 2020 của Viện KSND cấp cao tại TP.HCM đều thống nhất kết luận: Đối với việc giám định liên quan đến nhiều lĩnh vực chuyên môn phức tạp như thế này, bắt buộc phải tiến hành giám định tư pháp tập thể theo đúng quy định tại khoản 3 điều 28 luật Giám định tư pháp 2013, thay vì chỉ dựa vào kết quả của một cá nhân.

Phát dọn cây bụi để gây quỹ hay hành vi hủy hoại rừng?

Nhìn lại nguồn cơn sự việc theo hồ sơ vụ án, vào đầu năm 2015, trong một cuộc họp của Chi hội Cựu chiến binh thôn 6 (thuộc xã Trường Xuân, huyện Đắk Song, tỉnh Đắk Nông cũ - nay thuộc tỉnh Lâm Đồng), ông Đỗ Mạnh Hùng với tư cách là Chi hội trưởng đã đưa ra nhận định rằng khu đất rừng sản xuất tại địa phương thực tế đã không còn rừng. Từ đó, ông đề xuất chi hội tiến hành phát dọn mặt bằng để trồng cây keo nhằm gây quỹ hoạt động và nhận được sự đồng thuận của các hội viên.

Cơ quan tố tụng cáo buộc, trong vòng 2 ngày của tháng 1/2015 và 2 ngày của tháng 4/2015, các hội viên chi hội đã tham gia chặt cây bụi, dây leo cùng một số cây gỗ có đường kính từ 10 cm trở xuống, sau đó gom thành từng đống để chờ đốt. Dựa vào kết luận giám định vào tháng 4/2015 của giám định viên Huỳnh Văn Triệu, cơ quan chức năng xác định diện tích rừng sản xuất bị các cựu chiến binh hủy hoại là 0,98 ha, gây thiệt hại trị giá hơn 53 triệu đồng.

Trải qua hai lần xét xử sơ thẩm, TAND TP.Gia Nghĩa (nay là TAND khu vực 6, tỉnh Lâm Đồng) vẫn giữ nguyên quan điểm tuyên phạt 6 cựu chiến binh mức án từ 6 - 7 tháng tù giam về tội "hủy hoại rừng". Không chấp nhận phán quyết này, các bị cáo liên tục kháng cáo kêu oan. Đến năm 2016, TAND tỉnh Đắk Nông cũ xử phúc thẩm lần 1 đã tuyên hủy bản án sơ thẩm. Tuy nhiên, đến năm 2017, phiên tòa phúc thẩm lần 2 lại tuyên y án sơ thẩm. Chuỗi ngày kêu oan sau khi ra tù của họ chỉ có bước chuyển biến mới vào năm 2020, khi TAND cấp cao tại TP.HCM mở phiên giám đốc thẩm, thẳng thắn vạch ra tới 9 điểm bất thường, chứng minh chưa đủ căn cứ để buộc tội và tuyên hủy toàn bộ các bản án kết tội trước đó để tiến hành điều tra lại từ đầu. Với những tình tiết phức tạp và đề nghị thay đổi kiểm sát viên ngay trước giờ G, phiên tòa phúc thẩm lần thứ 3 tới đây dự kiến sẽ là một cuộc đấu tranh pháp lý vô cùng căng thẳng.