Cơ quan điều tra vừa hoàn tất bản kết luận điều tra, vạch trần đường dây "chạy" hạn ngạch xuất khẩu quặng sắt sang Trung Quốc với những thủ đoạn tinh vi xảy ra tại Tổng Công ty Thép Việt Nam (VNS) và Công ty TNHH Khoáng sản và Luyện kim Việt Trung (VTM).

Trong đó, một cựu phó giám đốc doanh nghiệp dịch vụ đã dùng mối quan hệ thân quen với cựu Bí thư Tỉnh ủy Lào Cai để làm "bùa hộ mệnh", trực tiếp thao túng, tác động hàng loạt quan chức cấp sở, ngành và lãnh đạo tỉnh nhằm trục lợi bất chính.

Một số bị can trong vụ án tại Công ty Khoáng sản và Luyện kim Việt - Trung (VTM). Ảnh: Bộ Công an.

Màn "bắt tay" của thầy phong thủy và phi vụ tuồn quặng giá rẻ

Theo hồ sơ vụ án, sai phạm bắt đầu phát sinh từ việc các bị can tại VTM lợi dụng quyền hạn được giao trong việc khai thác quặng sắt và than cốc. Thay vì phân phối theo quy định, nhóm này đã tuồn nguồn khoáng sản ra ngoài, bán cho các doanh nghiệp tư nhân với mức giá rẻ mạt để ăn chia tiền chênh lệch. Nhận thấy việc mua quặng sắt rồi xuất khẩu sang Trung Quốc mang lại nguồn lợi nhuận khổng lồ, nhiều doanh nghiệp tư nhân đã lao vào cuộc đua "chạy" hạn mức xuất khẩu.

Đầu năm 2019, Nguyễn Duy Nghiệp, Giám đốc Công ty An Bình, nảy sinh nhu cầu mua số lượng lớn quặng sắt của VTM để kinh doanh trong nước và xuất khẩu. Qua tìm hiểu, biết Lê Xuân Định — một người làm nghề xem phong thủy — có mối quan hệ thân thiết với Bùi Thanh Bình, Tổng Giám đốc VTM, ông Nghiệp đã chủ động liên hệ nhờ vả.

Sau khi khảo sát giá thị trường từ các doanh nghiệp khác, thầy phong thủy Lê Xuân Định đồng ý nhận lời "giúp" Công ty An Bình mua 300.000 tấn quặng sắt từ VTM để xuất khẩu. Đổi lại, Định đã nhận từ ông Nghiệp khoản tiền khổng lồ gồm 10 tỷ đồng và 120.750 USD.

Để hiện thực hóa thỏa thuận, tháng 3/2019, Định trực tiếp gặp gỡ và ngã giá chi cho Tổng Giám đốc VTM Bùi Thanh Bình số tiền "hoa hồng" là 10.000 đồng trên mỗi tấn quặng được duyệt bán. Gật đầu trước lợi ích này, Bình đặt bút ký hợp đồng bán 216.000 tấn quặng sắt cho Công ty An Bình với mức giá thấp hơn quy định, trực tiếp gây thiệt hại cho nhà nước hơn 7,1 tỷ đồng. Đến tháng 12/2019, Định đã đến gặp và giao tận tay cho Bình 1,8 tỷ đồng tiền mặt đúng như cam kết ban đầu.

Chiêu mượn danh cựu Bí thư Tỉnh ủy Lào Cai để áp đặt cấp dưới

Dù đã gom được lượng quặng lớn, Công ty An Bình lại vấp phải rào cản pháp lý khi chưa có giấy phép xuất khẩu. Cuối tháng 10/2019, Nguyễn Duy Nghiệp tiếp tục tìm kiếm đường dây và nhờ cậy đến Nguyễn Ngọc Khiêm, cựu Phó giám đốc một công ty hoạt động dịch vụ. Công ty An Bình đặt trọn kỳ vọng vào Khiêm bởi vị phó giám đốc này sở hữu mối quan hệ đặc biệt thân quen với ông Nguyễn Văn Vịnh, người thời điểm đó đang giữ chức Bí thư Tỉnh ủy Lào Cai, cùng nhiều lãnh đạo UBND tỉnh. Khiêm đồng ý đứng ra dàn xếp với điều kiện phía doanh nghiệp phải chi trả mức chi phí là 100.000 USD.

Cầm tiền trong tay, Khiêm trực tiếp đến gặp ông Nguyễn Văn Vịnh để nhờ vả, đề nghị vị Bí thư Tỉnh ủy chỉ đạo UBND tỉnh có văn bản gửi Bộ Công Thương xin cấp hạn ngạch xuất khẩu cho Công ty An Bình. Ông Vịnh không trực tiếp can thiệp bằng văn bản mà hướng dẫn Khiêm xuống làm việc thẳng với Lê Ngọc Hưng (khi đó là Phó chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai) và Đỗ Trường Giang (khi đó là Giám đốc Sở Công Thương Lào Cai) để thực hiện thủ tục. Tài liệu điều tra thể hiện, trong cuộc gặp này Khiêm chỉ nhờ hỗ trợ chung và không biếu tặng quà cáp cho ông Vịnh, cựu Bí thư Tỉnh ủy cũng chỉ nói sẽ hỗ trợ doanh nghiệp theo đúng các chủ trương chung.

Cựu Bí thư Lào Cai Nguyễn Văn Vịnh khi còn đương chức. Ảnh: Báo Lào Cai.

Có được "mật lệnh", Khiêm lập tức tìm đến phòng làm việc của Lê Ngọc Hưng và Đỗ Trường Giang, chủ động thông báo việc Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Văn Vịnh đã đồng ý chủ trương cho Công ty An Bình. Dù không nhận được chỉ đạo bằng văn bản hay lời dặn trực tiếp từ ông Vịnh, nhưng do biết rõ Khiêm là người thân cận, thường xuyên tháp tùng Bí thư Tỉnh ủy tại các sự kiện lớn của tỉnh, cả Hưng và Giang đều không dám từ chối. Trước khi ra về, Khiêm khéo léo bồi dưỡng cho Hưng 100 triệu đồng và Giang 50 triệu đồng.

Sức mạnh từ mối quan hệ của "bà đỡ" đã phát huy tác dụng. Giang và Hưng nhanh chóng bỏ qua các quy trình kiểm tra điều kiện cần thiết, đặt bút ký ban hành các văn bản của UBND tỉnh Lào Cai đề nghị Bộ Công Thương cấp hạn ngạch xuất khẩu cho Công ty An Bình và được chấp thuận.

Cái giá phải trả của nhóm quan chức nhúng chàm

Sự can thiệp sâu của Nguyễn Ngọc Khiêm đã giúp Công ty An Bình thông quan trót lọt dòng khoáng sản. Theo thỏa thuận chia lợi nhuận theo tỷ lệ 50/50, Khiêm dễ dàng đút túi 4 tỷ đồng từ doanh nghiệp này. Đến tháng 1/2020, khi Công ty An Bình bị tạm dừng xuất khẩu do thiếu phương án vận chuyển quặng, Khiêm lại tiếp tục dùng tầm ảnh hưởng của mình để tác động lên UBND tỉnh Lào Cai giúp doanh nghiệp được thông quan trở lại, qua đó nhận thêm 250 triệu đồng từ đối tác.

Tổng cộng qua 3 lần giao dịch, cựu Phó giám đốc Nguyễn Ngọc Khiêm đã nhận từ Công ty An Bình tổng số tiền lên tới 4,25 tỷ đồng và 100.000 USD. Trong số tiền này, Khiêm chỉ trích ra 100 triệu đồng đưa cho Lê Ngọc Hưng và 50 triệu đồng cho Đỗ Trường Giang, số còn lại gồm 4,1 tỷ đồng và 100.000 USD được đối tượng giữ lại để chi tiêu cá nhân. Đối với Lê Ngọc Hưng và Đỗ Trường Giang, ngoài số tiền nhận từ Khiêm, hai cựu quan chức này còn nhận thêm tiền "cảm ơn" từ các doanh nghiệp khác, nâng tổng số tiền trục lợi của Hưng lên 355 triệu đồng và Giang là 500 triệu đồng.

Với những chứng cứ không thể chối cãi, Cơ quan điều tra đã chính thức cáo buộc Nguyễn Ngọc Khiêm phạm vào tội “Lợi dụng ảnh hưởng với người có chức vụ, quyền hạn để trục lợi”. Trong khi đó, hai cựu quan chức tỉnh Lào Cai là Lê Ngọc Hưng và Đỗ Trường Giang bị đề nghị truy tố về tội “Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ”. Riêng cựu Bí thư Tỉnh ủy Lào Cai Nguyễn Văn Vịnh trước đó cũng đã bị xử lý và phạt tù trong một vụ án liên quan đến quặng Apatit.

PV (SHTT)