Từ những thử thách được trả 3-5 triệu đồng đến việc bỏ tiền thuê người khác thực hiện hành động gây sốc, trào lưu “ra kèo” trên mạng đặt ra câu hỏi: Người đưa ra thử thách có phải chịu trách nhiệm nếu người nhận thực hiện hành vi phạm pháp?

Thử thách trên MXH thành hành vi ngoài đời thực

Ngày 26/9, Cơ quan CSĐT, Công an TP Hải Phòng đã quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can về tội “Xâm phạm thi thể, mồ mả, hài cốt”.

Theo thông tin ban đầu, chiều 12/9, M.X.Đ. và P.T.V., cùng sinh năm 2009, hẹn nhau tổ chức Live PK (một là tính năng phát trực tiếp cho phép hai người dùng kết nối màn hình để thách đấu trong một khoảng thời gian nhất định trên nền tảng mạng xã hội TikTok). M.X.Đ và P.T.V thỏa thuận bên thua phải thực hiện thử thách do bên thắng yêu cầu; nội dung “kèo” là người thua ra nghĩa địa thực hiện hành vi xâm phạm mồ mả.

screenshot 2026 09 28 052728 50018450673923409435285.jpg
Các đối tượng tại cơ quan công an. Ảnh: Công an Hải Phòng

Sau kết thúc Live PK, Đ. thua và đồng ý thực hiện thử thách. Đ. nhờ N.T.T (SN 2008, trú xã Gia Phúc) và P.Đ.N. (SN 2010, trú xã Trường Tân) cùng đến nghĩa trang nhân dân Đống Bùi, thuộc thôn Quang Đức, xã Trường Tân. Tại nghĩa trang Đống Bùi, Đ. đã thực hiện các hành vi như đã hứa. Toàn bộ quá trình thực hiện được Đ. phát trực tiếp trên mạng xã hội.

Cơ quan công an xác định hành vi của các đối tượng vi phạm khoản 2 Điều 319 Bộ luật Hình sự. Cơ quan CSĐT Công an TP Hải Phòng đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can và áp dụng biện pháp ngăn chặn theo quy định.

Công an xã Trường Tân cũng cho biết tài khoản liên quan đăng các video thực hiện thử thách nguy hiểm, phản cảm nhằm thu hút người xem, lượt thích và quà tặng có thể quy đổi thành tiền.

Trước đó, tháng 9/2025, Công an TPHCM bắt khẩn cấp Lương Công Thuận, chủ tài khoản TikTok “Thuận khùng báo đời”, và Lê Văn Nhâm, chủ tài khoản “Minh báo đời yêu em”, về hành vi gây rối trật tự công cộng.

Theo thông tin công khai, thời điểm đó, Thuận và Nhâm bàn bạc, dàn dựng các tình huống như nằm giữa đường khi xe dừng đèn đỏ, giả vờ “ngáo đá” rồi múa giữa giao lộ, úp bánh kem vào mặt đồng bọn.

img 2844_497_298_533.jpeg
Từ trái qua: Lê Văn Nhâm và Lương Công Thuận. Ảnh: CACC

Hai người còn công khai thông báo trên TikTok rằng ai muốn họ thực hiện thử thách phải trả tiền, mỗi lần có thể thu 3-5 triệu đồng, sau đó chia lợi nhuận theo thỏa thuận.

Hai vụ việc trên có điểm chung là thử thách trên mạng gắn với lợi ích vật chất. Người xem, người tham gia Live PK hoặc người đặt “kèo” có thể đưa ra yêu cầu; người thực hiện đổi lại nhận tiền, quà tặng hoặc tăng tương tác.

Khi nào người ra thử thách bị xem xét trách nhiệm hình sự?

Từ hai vụ việc có thể nhận thấy một điểm chung: thử thách trên mạng gắn với lợi ích vật chất. Người xem, người tham gia PK hoặc người đặt “kèo” có thể đưa ra yêu cầu; người thực hiện đổi lại nhận tiền, quà tặng hoặc tăng tương tác.

Tuy nhiên, phía sau người trực tiếp thực hiện còn một câu hỏi khác: trách nhiệm của người đưa ra thử thách, người trả tiền hoặc tặng quà được xác định thế nào nếu “kèo” dẫn tới hành vi vi phạm pháp luật?

Luật sư Nguyễn Thanh Hải, Giám đốc Công ty Luật TNHH An Hoàng Gia, Đoàn Luật sư TP Hà Nội, cho rằng ranh giới pháp lý trước hết nằm ở chính nội dung của thử thách.

Một thử thách mang tính giải trí, không xâm phạm quyền, lợi ích của người khác và không vi phạm pháp luật thì việc có thưởng tiền hay tặng quà không làm phát sinh trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, nếu yêu cầu người khác phá mộ, hành hung, làm nhục người khác hoặc gây rối nơi công cộng thì không thể lấy lý do “trò vui”, “thử thách” để biện minh.

Theo khoản 1 Điều 17 Bộ luật Hình sự, đồng phạm là trường hợp có hai người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm. Khoản 3 điều này xác định các vai trò gồm người tổ chức, người thực hành, người xúi giục và người giúp sức.

Vì vậy, trong một phiên livestream, nếu một người đưa ra yêu cầu cụ thể về hành vi phạm tội, dùng tiền hoặc quà để dụ dỗ, thúc đẩy người khác thực hiện thì có thể bị xem xét với vai trò xúi giục khi đủ căn cứ xác định đồng phạm. Nếu biết rõ việc phạm tội nhưng vẫn cố ý cung cấp công cụ, phương tiện hoặc hỗ trợ về vật chất, tinh thần để hành vi được thực hiện thì có thể bị xem xét với vai trò giúp sức.

“Không có mặt tại hiện trường không đồng nghĩa với việc đương nhiên đứng ngoài trách nhiệm pháp lý”, luật sư Hải nói.

Tuy nhiên, cơ quan tố tụng phải chứng minh được sự cố ý cùng thực hiện tội phạm. Việc một người tặng quà, bình luận hoặc xuất hiện trong livestream tự nó chưa đủ để kết luận là đồng phạm. Cần làm rõ người đó biết gì, yêu cầu gì, có chủ động thúc đẩy hay hỗ trợ hay không và hành vi của họ liên hệ thế nào với việc phạm tội.

Tương tự, lời giải thích “chỉ nói đùa” cũng phải được đối chiếu với chứng cứ. Nếu tin nhắn, lời nói và toàn bộ diễn biến cho thấy người đó chủ động dụ dỗ, thúc đẩy người khác thực hiện hành vi phạm tội thì lời giải thích này cần được kiểm chứng.

Theo luật sư Hải, tiền và quà cũng phải được đặt trong toàn bộ diễn biến vụ việc. Một khoản tiền được hứa trước nhằm thúc đẩy người khác phạm tội có ý nghĩa pháp lý khác với món quà được gửi sau khi sự việc đã kết thúc. Nếu không có sự hứa hẹn hoặc tham gia cố ý trước hay trong khi hành vi phạm tội diễn ra, việc tặng quà sau đó tự nó chưa đủ để xác định đồng phạm. Ngược lại, việc đã hứa thưởng để thúc đẩy hành vi phạm tội vẫn có thể được xem xét ngay cả khi tiền chưa được chuyển.

Để xác định trách nhiệm của từng người, cơ quan tố tụng phải làm rõ ai đưa ra thử thách, ai rủ rê, hứa thưởng, thúc đẩy; có sự bàn bạc, phân công, hướng dẫn hoặc cung cấp phương tiện hay không; từng người có biết hành vi đang được thực hiện và cố ý góp phần vào việc phạm tội hay không.

Các nội dung này có thể được đối chiếu qua bản ghi đầy đủ phiên livestream, tin nhắn, bình luận, lịch sử tặng quà, giao dịch chuyển tiền, dữ liệu tài khoản và những chứng cứ khác. Điều 87 Bộ luật Tố tụng hình sự xác định dữ liệu điện tử là một nguồn chứng cứ; Điều 99 quy định việc đánh giá loại chứng cứ này phải căn cứ vào cách thức khởi tạo, lưu trữ, truyền gửi, tính toàn vẹn và việc xác định người khởi tạo. Vì vậy, không nên chỉ dựa vào clip cắt ghép hoặc một ảnh chụp bình luận thiếu bối cảnh.

Luật sư Hải cũng lưu ý, người quay hoặc điều hành livestream phải được đánh giá dựa trên hành vi thực tế và ý thức tham gia, không thể mặc nhiên xác định trách nhiệm chỉ vì họ cầm điện thoại. Cùng tham gia một phiên livestream cũng chưa đồng nghĩa với “phạm tội có tổ chức”; theo khoản 2 Điều 17 Bộ luật Hình sự, trường hợp này phải có sự câu kết chặt chẽ giữa những người cùng thực hiện tội phạm.

Trách nhiệm của người đồng phạm cũng có giới hạn. Khoản 4 Điều 17 quy định người đồng phạm không phải chịu trách nhiệm hình sự về hành vi vượt quá của người thực hành. Nếu người nhận thử thách tự ý thực hiện thêm hành vi nằm ngoài phạm vi cố ý chung, cơ quan tố tụng phải làm rõ phần hành vi vượt quá đó.

“Khi quyết định hình phạt, pháp luật yêu cầu xem xét tính chất của đồng phạm, tính chất và mức độ tham gia của từng người. Người trực tiếp thực hiện phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình; người cố ý đứng sau tổ chức, xúi giục hoặc giúp sức cũng có thể phải chịu trách nhiệm. Một lời thách trên mạng có thể dẫn tới hậu quả pháp lý rất thật ngoài đời”, luật sư Hải nhấn mạnh.

Theo Đức Phong (VietNamNet)