Bão giá thực phẩm càn quét nước Mỹ, cú sốc dai dẳng đe dọa người tiêu dùng

Nước Mỹ đang bước vào một đợt sóng lạm phát mới, nơi thực phẩm trở thành gánh nặng ngày càng lớn đối với chi tiêu hộ gia đình. Sự cộng hưởng từ thời tiết khắc nghiệt, quy mô chăn nuôi thu hẹp và chính sách thuế quan của Tổng thống Donald Trump đã đẩy giá nhóm hàng này trong tháng 4 tăng vọt lên mức cao nhất trong vòng gần 4 năm qua. Các chuyên gia dự báo, xu hướng đắt đỏ này sẽ tiếp tục phình to ngay trước thềm cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11, biến chi phí sinh hoạt thành điểm nóng của dư luận.

Trái ngược với những cú sốc giá xăng dầu chớp nhoáng do ảnh hưởng từ chiến sự Iran, đợt tăng giá thực phẩm ngấm ngầm hơn nhưng lại cực kỳ khó đảo chiều do sản lượng mùa thu phụ thuộc hoàn toàn vào quyết định gieo trồng từ mùa xuân. Mỹ vừa trải qua giai đoạn đầu năm nóng nhất trong lịch sử khi nhiệt độ cuối tháng 4 cao hơn mức trung bình tới 3,3 độ C. Nắng nóng kéo đến sớm làm hoa màu trổ bông trước nhiều tuần, khiến chúng dễ bị tổn thương và tàn phá nặng nề bởi các đợt sương giá, mưa đá và cháy rừng sau đó.

Hệ lụy từ thiên tai và chính sách hiện rõ trên các sạp hàng siêu thị. Giá thịt bò – mặt hàng nhạy cảm bậc nhất về chính trị – đã chạm đỉnh kỷ lục trong tháng 4 do hạn hán và chi phí sản xuất đắt đỏ đẩy quy mô đàn bò Mỹ xuống mức thấp nhất trong 75 năm qua. Tương tự, giá cà chua tăng phi mã 33% chỉ trong hai tháng. Nguyên nhân đến từ những cơn bão mùa đông gây thiệt hại diện rộng tại vựa nông sản Florida, kết hợp cùng nguồn cung từ Mexico sụt giảm khi chính quyền Trump áp thuế với nông sản nhập khẩu.

Sức ép nguồn cung được dự báo sẽ còn tồi tệ hơn trong thời gian tới. Tại California, bang đóng góp 50% doanh thu rau xanh và 75% doanh thu trái cây, hạt của cả nước, lượng tuyết tích tụ ở dãy Sierra Nevada đã bốc hơi mạnh, chỉ còn 23% so với thông thường tính đến giữa tháng 4, dấy lên lo ngại lớn về nguồn nước tưới tiêu. Hạn hán cũng đang "bóp nghẹt" các vựa nông sản trọng điểm. Theo Trung tâm Giảm thiểu Hạn hán Quốc gia thuộc Đại học Nebraska Lincoln, tính đến 19/5, có tới 70% sản lượng lúa mì mùa đông và 25% sản lượng ngô nằm gọn trong các vùng bị hạn hán bủa vây.

Tình hình càng trở nên u ám khi các nhà kinh tế cảnh báo tác động từ cuộc chiến sự tại Iran và hiện tượng El Nino sẽ tiếp tục gây sức ép lên ví tiền của người tiêu dùng cho đến tận năm 2027. Chiến sự tại Trung Đông đã giáng một đòn mạnh vào thị trường phân bón toàn cầu. Chỉ số Green Markets tại Bắc Mỹ cho thấy giá phân bón đã vọt lên 20% kể từ khi xung đột nổ ra. Chi phí nhiên liệu đi lên cũng khiến nông dân và doanh nghiệp vận tải phải chi nhiều hơn cho dầu diesel, kéo theo giá bao bì nhựa trở nên đắt đỏ.

Cùng lúc đó, bóng ma El Nino dự kiến hình thành vào tháng 8 với một đợt mạnh bất thường kéo dài sang năm 2027 có nguy cơ đẩy nhiệt độ toàn cầu tăng thêm. Dù mang lại mưa cho California, El Nino lại đe dọa gây hạn hán tại các vùng sản xuất lớn bên ngoài nước Mỹ, trực tiếp uy hiếp nguồn cung gạo, cà phê, ca cao và nhiều mặt hàng nông sản khác.

Trước "cơn bão" giá cả, Bộ Nông nghiệp Mỹ dự báo giá bán lẻ thực phẩm năm nay sẽ tăng 3,2%. Tuy nhiên, ông Ricky Volpe – giáo sư ngành kinh doanh nông nghiệp tại Đại học Bách khoa bang California, cựu chuyên gia kinh tế Bộ Nông nghiệp Mỹ – nhận định mức tăng thực tế có thể lên tới 4-4,5% và khuyên người tiêu dùng nên chuẩn bị tâm lý cho một năm đầy thách thức.

Áp lực này đang hiện hữu trong từng bữa ăn. Ông James Giese, 62 tuổi, sống tại bang Wisconsin, chia sẻ bản thân dù thuộc nhóm thu nhập trung bình nhưng đã cảm nhận rõ sức ép. Ông buộc phải cắt giảm mua thịt và đồ chế biến sẵn, đồng thời tự trồng thêm khoai tây ở sân sau để cải thiện bữa ăn.

Dù các "ông lớn" bán lẻ như Kroger và Walmart đang lao vào cuộc chiến giảm giá quyết liệt để níu chân khách hàng, sự mệt mỏi của người tiêu dùng là điều không thể che giấu. Ông Andrew Harig, Phó chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp Thực phẩm (FMI), chỉ ra rằng lạm phát hạ nhiệt không có nghĩa là thực phẩm rẻ đi, mà chỉ là giá tăng chậm hơn.

Sức mua của người dân đang bị bào mòn nghiêm trọng khi nợ hộ gia đình tăng cao, tỷ lệ tiết kiệm cá nhân giảm sút và thu nhập bình quân theo giờ (sau điều chỉnh lạm phát) đã giảm trong 12 tháng tính đến tháng 4 – ghi nhận lần giảm đầu tiên trong ba năm. Đáng báo động hơn, dữ liệu do Fed New York công bố ngày 25/5 cho thấy các chỉ dấu về mất an ninh lương thực đã tăng "đáng kể" từ tháng 10/2025 đến tháng 2. Người Mỹ giờ đây chỉ có thể nhìn lại hóa đơn đi chợ thời kỳ trước dịch 2019-2020 và xót xa chấp nhận một thực tế đắt đỏ đầy khốc liệt.