Một phòng thí nghiệm tại Senegal đã trở thành tâm điểm trong cuộc chạy đua với thời gian khi các nhà khoa học chỉ mất chưa đầy 24 giờ để giải mã một phần bộ gen virus Hanta, tác nhân nghi gây bệnh cho hơn 150 hành khách trên tàu du lịch MV Hondius.

Đầu tháng 5, tàu MV Hondius chở khoảng 150 người đến từ 23 quốc gia bất ngờ rơi vào tình trạng khẩn cấp khi nhiều hành khách xuất hiện triệu chứng nghi nhiễm virus Hanta. Con tàu khi đó đang neo ngoài khơi sau hành trình qua nhiều hòn đảo xa xôi, khiến giới chức y tế toàn cầu lập tức vào cuộc.

Trong bối cảnh cần nhanh chóng xác định chủng virus để đánh giá nguy cơ lây lan, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã tìm đến sự hỗ trợ của một trung tâm nghiên cứu y sinh tại Senegal, cách khu vực xảy ra sự cố khoảng một giờ bay.

WHO sau đó triển khai một chiến dịch khẩn cấp để thu thập mẫu bệnh phẩm từ tàu. Các vật tư xét nghiệm được lấy từ phòng thí nghiệm, trong khi một máy bay riêng được thuê để đưa đội chuyên môn tới hiện trường và vận chuyển mẫu quay trở lại Senegal.

22-1779441554-cuoc-chay-dua-24-gio-giai-ma-virus-hanta-tren-tau-du-lich-mac-ket-ngoai-khoi
Tàu du lịch MV Hondius (Ảnh: Reuters).

Toàn bộ mẫu bệnh phẩm được đóng gói theo quy trình nghiêm ngặt với ba lớp bảo vệ, gồm ống nghiệm chuyên dụng, túi nilon bảo quản và hộp carton niêm phong có cảnh báo sinh học.

Rạng sáng 5/5, chuyến bay hạ cánh xuống Senegal. Ngay lập tức, các nhà khoa học tại Viện Pasteur Dakar bước vào cuộc chạy đua xuyên đêm. Bên trong phòng thí nghiệm an toàn sinh học, đội ngũ chuyên gia tiến hành vô hiệu hóa mẫu bệnh phẩm trước khi đưa vào hệ thống phân tích gen hiện đại.

Các mẫu thử sau đó được xử lý bằng máy giải trình tự gen công suất cao nhằm xác định cấu trúc bộ gen của virus. Chỉ trong vòng 24 giờ, nhóm nghiên cứu đã xác định được đây là virus Hanta chủng Andes, loại virus được biết có khả năng lây truyền giữa người với người qua tiếp xúc gần.

Kết quả nhanh chóng được gửi tới WHO vào ngày 6/5 và đồng thời trùng khớp với những phát hiện từ các phòng thí nghiệm tại Nam Phi và Thụy Sĩ, nơi cũng tiếp nhận mẫu bệnh phẩm từ các hành khách khác.

WHO sau đó công bố thông tin tại một cuộc họp báo quốc tế. Đến ngày 8/5, bộ gen hoàn chỉnh của virus đã được lập bản đồ đầy đủ, cho phép các phòng thí nghiệm trên toàn thế giới bắt đầu so sánh trình tự nhằm phát hiện những đột biến có thể ảnh hưởng tới khả năng hoạt động và lây lan của virus.

Vai trò của trung tâm nghiên cứu tại Senegal lần này thu hút nhiều sự chú ý bởi trước đây, đóng góp của các phòng thí nghiệm khu vực Tây Phi trong các chiến dịch ứng phó dịch bệnh toàn cầu hiếm khi được nhắc đến chi tiết.

Tiến sĩ Moussa Moise Diagne, trưởng bộ phận giải trình tự gen tại Viện Pasteur Dakar, cho rằng việc xây dựng năng lực phát hiện mầm bệnh tại nhiều khu vực khác nhau trên thế giới đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong kiểm soát dịch bệnh.

Theo ông, khả năng phát hiện sớm không chỉ hỗ trợ điều trị lâm sàng mà còn có ý nghĩa quyết định trong công tác truy vết tiếp xúc, yếu tố then chốt giúp hạn chế nguy cơ bùng phát diện rộng.

Viện Pasteur, tổ chức nghiên cứu y sinh có trụ sở tại Pháp, từ lâu đã giữ vai trò quan trọng trong mạng lưới ứng phó dịch bệnh tại châu Phi cận Sahara. Riêng trung tâm tại Senegal từng hỗ trợ gần 20 quốc gia trong đại dịch Covid-19, đồng thời tham gia các chiến dịch chống virus Marburg tại Guinea và Ebola ở Cộng hòa Dân chủ Congo.

Không chỉ hỗ trợ xét nghiệm, viện còn góp phần cải tiến các bộ xét nghiệm nhanh phục vụ ứng phó với những đợt bùng phát dịch nguy hiểm trong khu vực.

Thùy Dương (SHTT)