Hàn Quốc ban hành luật AI toàn diện đầu tiên trên thế giới

Với động thái trên, xứ sở Kim chi trở thành quốc gia tiên phong trong việc xây dựng hành lang pháp lý đầy đủ để vừa thúc đẩy phát triển AI, vừa hạn chế các rủi ro và tác động tiêu cực đối với xã hội.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ thông tin Hàn Quốc, đạo luật có tên gọi Luật Cơ bản về phát triển trí tuệ nhân tạo và xây dựng nền tảng đáng tin cậy (Luật Cơ bản về AI) đã chính thức có hiệu lực từ ngày 22/1. Đây được xem là lần đầu tiên trên thế giới một chính phủ thông qua một khung hướng dẫn mang tính toàn diện, bao phủ hầu hết các khía cạnh liên quan đến việc phát triển, triển khai và sử dụng AI trong đời sống kinh tế – xã hội.

Trọng tâm của đạo luật là thiết lập cơ chế phòng chống tin giả, nội dung sai lệch và các tác động nguy hại do AI tạo ra, trong bối cảnh công nghệ này ngày càng được ứng dụng rộng rãi và có khả năng tạo ra những nội dung giả mạo tinh vi như deepfake. Luật yêu cầu các doanh nghiệp và nhà phát triển AI phải nâng cao trách nhiệm đối với các sản phẩm của mình, đặc biệt là trong việc kiểm soát nội dung do mô hình AI tạo ra. Chính phủ được trao thẩm quyền áp dụng các biện pháp xử phạt tài chính hoặc tiến hành điều tra đối với các hành vi vi phạm.

Một điểm đáng chú ý của Luật Cơ bản về AI là việc đưa ra khái niệm “AI rủi ro cao”, dùng để chỉ những mô hình AI có khả năng gây ảnh hưởng đáng kể tới đời sống hằng ngày hoặc sự an toàn của người dùng. Các lĩnh vực được xếp vào nhóm này bao gồm tuyển dụng, thẩm định và phê duyệt khoản vay, cũng như tư vấn và hỗ trợ y tế – những lĩnh vực mà quyết định của AI có thể tác động trực tiếp đến quyền lợi và sức khỏe của con người.

Theo quy định, các tổ chức và doanh nghiệp khai thác AI rủi ro cao bắt buộc phải thông báo rõ ràng cho người dùng rằng dịch vụ của họ có sử dụng AI, đồng thời chịu trách nhiệm bảo đảm các tiêu chuẩn an toàn. Đặc biệt, tất cả nội dung do AI tạo ra phải được gắn dấu nhận diện (watermark) để người dùng có thể phân biệt với nội dung do con người sản xuất. Một quan chức Bộ Khoa học và Công nghệ thông tin Hàn Quốc nhấn mạnh rằng việc gắn watermark được coi là “biện pháp bảo vệ tối thiểu” nhằm ngăn chặn những hệ lụy từ việc lạm dụng AI, nhất là trong bối cảnh deepfake ngày càng phổ biến.

Luật mới cũng đặt ra nghĩa vụ pháp lý đối với các công ty công nghệ toàn cầu cung cấp dịch vụ AI tại Hàn Quốc. Theo đó, những doanh nghiệp đáp ứng ít nhất một trong các tiêu chí như doanh thu toàn cầu hằng năm từ 1.000 tỷ won (khoảng 681 triệu USD) trở lên, doanh thu trong nước từ 10 tỷ won, hoặc có từ 1 triệu người dùng hằng ngày tại Hàn Quốc, sẽ phải chỉ định một đại diện pháp lý tại địa phương. Theo hãng thông tấn Yonhap, quy định này đồng nghĩa với việc các “ông lớn” công nghệ như OpenAI và Google đều nằm trong diện phải tuân thủ.

Mỗi hành vi vi phạm Luật Cơ bản về AI có thể bị phạt tiền lên tới 30 triệu won (hơn 20.000 USD). Tuy nhiên, nhằm tạo điều kiện để khu vực tư nhân có thời gian thích ứng, Chính phủ Hàn Quốc dự kiến áp dụng thời gian ân hạn kéo dài một năm trước khi triển khai các biện pháp xử phạt nghiêm khắc.

Không chỉ tập trung vào khía cạnh quản lý rủi ro, đạo luật này còn thể hiện tham vọng dài hạn của Hàn Quốc trong việc phát triển ngành công nghiệp AI. Theo đó, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ thông tin sẽ phải trình bày kế hoạch chính sách về AI định kỳ ba năm một lần, qua đó định hướng chiến lược phát triển, đầu tư và ứng dụng AI trong tương lai.

Giới quan sát nhận định, với khuôn khổ pháp lý mới, Hàn Quốc đang tìm cách cân bằng giữa đổi mới sáng tạo và bảo vệ lợi ích công cộng, đồng thời tạo ra một mô hình tham chiếu cho các quốc gia khác trong cuộc đua quản trị trí tuệ nhân tạo toàn cầu.