Indonesia thu hồi giấy phép dự án thủy điện 1,67 tỉ USD do Trung Quốc hậu thuẫn

Động thái diễn ra sau các trận lũ lụt và sạt lở tại Sumatra hồi tháng 11-2025 khiến khoảng 1.200 người thiệt mạng. Trước thực trạng đó, chính quyền Indonesia tăng cường kiểm soát các hoạt động bị cho là gây tổn hại hệ sinh thái, đồng thời thu hồi giấy phép của nhiều dự án.

Trong số này có dự án thủy điện Batang Toru, công suất 510 MW, do Công ty North Sumatera Hydro Energy (NSHE) phát triển với sự tham gia vốn và đối tác chủ chốt từ Trung Quốc. Công trình được triển khai từ năm 2016 và từng nằm trong danh mục dự án chiến lược quốc gia dưới thời cựu Tổng thống Joko Widodo.

Phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ngày 22-1, Tổng thống Prabowo Subianto nhấn mạnh việc thu hồi giấy phép hàng loạt doanh nghiệp là bước thực thi pháp luật mạnh mẽ, thể hiện quyết tâm của chính phủ trong bảo vệ môi trường và quản lý tài nguyên.

Trước đó, ngày 20-1, Indonesia đã thu hồi giấy phép của 28 doanh nghiệp quản lý hơn 1,01 triệu ha đất rừng tại các tỉnh Aceh, Bắc Sumatra và Tây Sumatra.

Bộ Môi trường Indonesia đồng thời khởi kiện NSHE cùng 5 công ty khác, yêu cầu bồi thường hơn 2,2 tỉ USD do gây thiệt hại hơn 2.500 ha đất. Bộ trưởng Hanif Faisol Nurofiq khẳng định nguyên tắc “người gây hại phải trả giá”, đồng thời yêu cầu doanh nghiệp phục hồi hệ sinh thái đã bị ảnh hưởng.

Dự án Batang Toru từ lâu đối mặt với phản đối vì nguy cơ đe dọa môi trường sống của loài đười ươi Tapanuli – hiện chỉ còn dưới 800 cá thể trong tự nhiên. Các tổ chức môi trường cho biết hơn 535 ha rừng đã bị san ủi trong giai đoạn 2017–2024 và cảnh báo khu vực xây dựng có địa hình dốc, tiềm ẩn nguy cơ sạt lở và hoạt động địa chất phức tạp.

Năm 2019, Ngân hàng Trung Quốc từng rút khỏi dự án do áp lực từ các tổ chức môi trường, song công trình vẫn tiếp tục và dự kiến hoàn thành vào cuối năm 2025 trước khi bị thu hồi giấy phép.

Về phía Trung Quốc, Tổng lãnh sự tại Medan, ông Huang He, khẳng định dự án tuân thủ pháp luật Indonesia và đóng vai trò quan trọng đối với nhu cầu năng lượng cũng như phát triển kinh tế địa phương. NSHE đã đề nghị được kiểm toán lại dự án.

Chính phủ Indonesia cho biết sẽ xem xét cấp lại giấy phép nếu doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu phục hồi hệ sinh thái với mức bù đắp tương đương 120% diện tích bị ảnh hưởng.

Trong kịch bản thuận lợi, nhà máy có thể vận hành từ tháng 10-2026. Một số ý kiến nhận định dự án khó bị hủy bỏ hoàn toàn mà có thể được chuyển giao cho nhà đầu tư khác, trong bối cảnh nhu cầu năng lượng của Indonesia tiếp tục gia tăng.