Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi khẳng định quốc gia này sẽ một mình thiết lập quyền kiểm soát và quản lý toàn diện đối với eo biển chiến lược Hormuz trong vòng 30 ngày tới, đồng thời tuyên bố bác bỏ sự can thiệp của bất kỳ bên thứ ba nào vào tuyến hàng hải huyết mạch này.

Phát biểu trong chuyến công tác tại Iraq, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi khẳng định: "Eo biển Hormuz sẽ tiếp tục nằm dưới sự giám sát và quản lý hoàn toàn của Iran trong 30 ngày tới. Sau khi mọi trở ngại được dỡ bỏ, toàn bộ năng lực của tuyến hàng hải sẽ được khôi phục". Người đứng đầu ngành ngoại giao Iran nhấn mạnh rằng trọng trách quản lý tuyến đường biển này hoàn toàn thuộc về chủ quyền của Tehran và không có bất kỳ quốc gia nào khác được phép can dự.

Tàu thương mại di chuyển gần eo biển Hormuz vào ngày 11/3. Ảnh: Reuters
Tàu thương mại di chuyển gần eo biển Hormuz. Ảnh: Reuters

Ông Araghchi đồng thời đưa ra lời cảnh báo đanh thép rằng mọi bước đi đơn phương, đi ngược lại với các thỏa thuận hiện hành sẽ chỉ làm trầm trọng thêm tình hình và kéo lùi tiến trình mở lại eo biển. Trước những diễn biến phức tạp, Ngoại trưởng Iran đã lên tiếng kêu gọi các bên liên quan cần tuân thủ nghiêm túc biên bản ghi nhớ về lộ trình hòa bình, tuyệt đối không được để thỏa thuận chung đi chệch hướng.

Song song với những tuyên bố từ Bộ Ngoại giao, lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cũng đưa ra lời răn đe mạnh mẽ. Lực lượng này khẳng định sẽ triển khai hàng loạt biện pháp siết chặt kiểm soát giao thông qua eo biển Hormuz, đồng thời cam kết sẽ áp dụng các biện pháp xử lý cứng rắn hơn đối với những phương tiện tàu thuyền có hành vi vi phạm các quy định hàng hải.

Động thái tuyên bố độc quyền của Tehran được đưa ra trong bối cảnh các cuộc đụng độ quân sự trực tiếp giữa Iran và Mỹ không ngừng leo thang. Trước đó, quân đội Mỹ đã tiến hành các cuộc không kích dồn dập nhằm vào các mục tiêu nằm sâu trong lãnh thổ Iran. Để trả đũa, phía Tehran đã lập tức tổ chức các đòn tấn công đáp trả nhắm thẳng vào các căn cứ quân sự của Washington trú đóng tại Kuwait và Bahrain.

Về phía Mỹ, Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) – cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội nước này tại khu vực Trung Đông – thông báo các cuộc không kích của họ đã triệt hạ nhiều kho tên lửa, hệ thống máy bay không người lái cùng các trận địa radar ven biển của Iran. Theo lính Mỹ, đây là đòn trừng phạt thích đáng nhằm đáp trả vụ việc tàu chở dầu Kiku mang cờ Panama bị tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) ngay tại eo biển Hormuz trước đó.

Thỏa thuận lung lay và tương lai mịt mờ của tuyến hàng hải quốc tế

Quyết định đơn phương thiết lập quyền kiểm soát trong 30 ngày của Iran đang vấp phải những rạn nứt pháp lý với các bên liên quan. Cụ thể, Iran đã lên tiếng phản đối gay gắt quốc gia láng giềng Oman cùng Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) vì đã tự ý công bố một hành lang hàng hải mới đi qua eo biển Hormuz mà không tiến hành tham vấn trước với Tehran. Phía Iran dứt khoát tuyên bố sẽ chỉ chịu trách nhiệm đảm bảo an toàn cho các tàu thuyền lưu thông dọc theo tuyến đường thuộc bờ biển của Iran.

Báo cáo cho thấy, theo một bản ghi nhớ chung vừa đạt được hồi đầu tháng 6, Iran từng đồng ý ký kết điều khoản bảo đảm cho các tàu thương mại được quyền đi lại tự do, an toàn và hoàn toàn miễn phí qua eo biển Hormuz trong thời hạn kéo dài 60 ngày. Tuy nhiên, thời gian ngắn vừa qua, cả Tehran và Washington đã liên tục đăng đàn cáo buộc đối phương vi phạm nghiêm trọng lệnh ngừng bắn.

Sức nóng của cuộc đối đầu tiếp tục tăng lên khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra lời cảnh cáo khắc nghiệt rằng Iran sẽ "không còn tồn tại" nếu phía Mỹ quyết định tái khởi động chiến dịch quân sự. Giữa bối cảnh các bên không chịu nhượng bộ, giới chuyên gia nhận định những sự cố nguy hiểm liên quan đến eo biển Hormuz nhiều khả năng sẽ còn tiếp tục tái diễn và đe dọa an ninh hàng hải quốc tế trong thời gian tới.