Khi công nghệ AI mạo danh nguyên thủ: Vũ khí lừa đảo mới thách thức Đông Nam Á

Tội phạm mạng tại khu vực Đông Nam Á đang sở hữu một loại vũ khí mới đầy nguy hiểm khi ứng dụng công nghệ AI để tạo ra các video deepfake mô phỏng lãnh đạo các quốc gia. Bằng cách đánh cắp nhận diện, sao chép gương mặt và giọng nói của những nhân vật uy tín được người dân tin tưởng nhất, các băng nhóm lừa đảo đã tạo nên một lớp vỏ bọc uy tín gần như không thể nghi ngờ nhằm trục lợi từ lòng tin của con người.  

Một trong những chiêu thức tinh vi nhất vừa được ghi nhận tại Singapore khi những kẻ tội phạm thiết lập hẳn một hội nghị trực tuyến giả mạo trên nền tảng Zoom. Nạn nhân trước đó nhận được tin nhắn WhatsApp từ người tự xưng là "thư ký nội các", mời tham dự cuộc họp riêng. 

Tại đây, công nghệ AI đã dựng lên một phòng họp chân thực với sự xuất hiện của hàng loạt quan chức cấp cao gồm Thủ tướng Lawrence Wong, Tổng thống Tharman Shanmugaratnam, Bộ trưởng Indranee Rajah cùng các nhân vật ngoại giao nước ngoài để thảo luận về dự án liên quan đến eo biển Hormuz. Sau khi phiên bản AI của Thủ tướng kết thúc cuộc họp bằng lời cảm ơn, một luật sư giả mạo tiếp tục cuộc gọi và lừa mất của nạn nhân 4,9 triệu đô la Singapore (tương đương 3,8 triệu USD) thông qua một tài khoản hiện không còn tồn tại.  

Tình trạng tương tự cũng diễn ra rầm rộ tại các quốc gia lân cận. Ở Indonesia, ngay sau cuộc bầu cử năm 2024, một đoạn video deepfake giả mạo Tổng thống Prabowo Subianto trên Instagram hứa hẹn trao khoản hỗ trợ từ chính phủ đã lừa nhiều người dân tại 20 tỉnh thành chuyển "phí hành chính" 55 USD. Tại Philippines, gương mặt của Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. cũng bị cắt ghép vào video quảng bá nền tảng đầu tư trực tuyến, khiến một nha sĩ tin tưởng và chuyển đi tới 93 triệu peso (khoảng 1,5 triệu USD).  

Theo báo cáo công bố hồi tháng 6 của Interpol, tội phạm sử dụng AI là một trong những mối đe dọa mới nổi nghiêm trọng nhất tại Đông Nam Á, khi các mạng lưới tội phạm đang ngày càng tinh gọn, chuyên nghiệp và phát triển nhanh hơn các quy định pháp lý. Dù vậy, bản chất của các vụ lừa đảo này vẫn chỉ là khai thác các điểm yếu quen thuộc của con người như nỗi sợ hãi, hy vọng hay sự tuyệt vọng. 

Người cao tuổi vốn có thói quen tin vào các cuộc gọi điện thoại là nhóm dễ tổn thương nhất, tuy nhiên sự tinh vi của công nghệ sao chép giọng nói cứu cứu, khóc lóc của người thân khiến bất kỳ ai cũng có thể bị vô hiệu hóa khả năng suy nghĩ lý trí do hành động theo cảm xúc.  

Bên cạnh mạo danh chính trị gia, AI còn biến các vụ lừa đảo tình cảm trực tuyến thành một lĩnh vực béo bở trong nền kinh tế tội phạm mạng toàn cầu – vốn đã gây thiệt hại tới 37 tỷ USD trên toàn thế giới. Điển hình là trường hợp một lao động giúp việc người Philippines tên Maria bị lừa mất 100.000 peso (tương đương một năm tiền lương) cho một "hoàng tử Dubai" không có thực được tạo ra bằng tin nhắn và cuộc gọi video giả lập nhằm đánh vào sự cô đơn. 

Trích dẫn số liệu từ ông Neal Jetton, người đứng đầu Cục Tội phạm mạng của Interpol, thiệt hại do tội phạm mạng toàn cầu đã chạm mức 10.500 tỷ USD vào năm 2025 và có thể tăng thêm 142% trước khi khép lại thập niên này. 

Trước thực trạng các phương pháp nhận biết truyền thống như quan sát cử động chớp mắt hay nghe giọng nói cứng nhắc dần mất tác dụng do AI nâng cấp quá nhanh, các chuyên gia khuyến cáo không có giải pháp thần kỳ nào ngoài việc nâng cao cảnh giác. 

Biện pháp phòng vệ hiệu quả nhất là chủ động xác minh thông tin qua một kênh độc lập khác, hoặc đặt những câu hỏi mang tính cá nhân để ép kẻ lừa đảo phải "ra khỏi kịch bản". Đồng thời, khi đứng trước các cơ hội đầu tư đáng ngờ hoặc yêu cầu chuyển tiền khẩn cấp, người dân nên trao đổi với những người xung quanh để phá vỡ môi trường áp lực tâm lý mà tội phạm đang cố tình tạo ra.