Các đợt nắng nóng cực đoan liên tiếp tấn công châu Âu đang châm ngòi cho cuộc tranh luận gay gắt về việc có nên mở rộng lắp đặt điều hòa tại bệnh viện, trường học và nhà ở, trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng.

Đợt nắng nóng lịch sử đang tiếp tục lan rộng từ Tây sang Đông Âu, kéo theo hàng loạt kỷ lục nhiệt độ mới và làm nổi bật những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu đối với lục địa này. Trước thực trạng đó, nhiều quốc gia đang đối mặt với bài toán cấp bách về các giải pháp ứng phó, trong đó việc phổ cập điều hòa nhiệt độ trở thành chủ đề gây nhiều tranh cãi.

Pháp là quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất trong tuần qua. Sáng 28/6, nước này công bố thống kê sơ bộ ghi nhận khoảng 1.000 trường hợp tử vong vượt mức thông thường kể từ ngày 24/6.

Dù cơ quan y tế chưa chính thức kết luận các ca tử vong có liên quan trực tiếp đến nắng nóng và cho biết số liệu vẫn đang được cập nhật, việc số người tử vong gia tăng đúng thời điểm nền nhiệt lên mức cực đoan đang làm dấy lên nhiều lo ngại.

28-1782656398-nang-nong-ky-luc-khien-chau-au-chia-re-ve-viec-pho-cap-dieu-hoa
Một phụ nữ đang làm mát trên đường ở Paris, Pháp (Ảnh: Reuters).

Đợt nắng nóng hiện nay khiến nhiều người liên tưởng tới thảm họa năm 2003, khi châu Âu hứng chịu 16 ngày nắng nóng kéo dài, khiến khoảng 80.000 người tử vong vượt mức bình thường, riêng tại Pháp có khoảng 15.000 trường hợp.

Sau biến cố đó, nhiều quốc gia châu Âu đã tăng cường hệ thống cảnh báo sớm và triển khai các biện pháp ứng phó với thời tiết cực đoan. Mặc dù tỷ lệ tử vong liên quan đến nắng nóng đã giảm đáng kể, tình hình vẫn còn đáng báo động.

Trong số khoảng 1.000 trường hợp tử vong vượt mức vừa được ghi nhận tại Pháp, có tới 85% là người từ 65 tuổi trở lên. Bên cạnh đó, số ca tử vong tại nhà cũng tăng khoảng 40%.

Theo các chuyên gia, nền nhiệt cao có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, đặc biệt đối với người cao tuổi, trẻ sơ sinh, lao động ngoài trời và những người có điều kiện kinh tế khó khăn.

Các ước tính cũng cho thấy mỗi năm thế giới có khoảng 480.000 người tử vong do nắng nóng, vượt tổng số nạn nhân của lũ lụt, động đất và bão cộng lại.

Trong nhiều thập kỷ qua, châu Âu chứng kiến các đợt nắng nóng xuất hiện với tần suất ngày càng dày hơn. Giới khoa học nhận định biến đổi khí hậu do con người gây ra đang khiến các hiện tượng thời tiết cực đoan không chỉ xảy ra thường xuyên hơn mà còn khắc nghiệt hơn trước.

Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hơn 200.000 người tại châu Âu đã tử vong do các nguyên nhân liên quan đến nắng nóng chỉ trong bốn năm gần đây và phần lớn các trường hợp này được đánh giá là có thể phòng tránh.

Trong khi đó, Cơ quan Biến đổi Khí hậu Copernicus của Liên minh châu Âu cho biết châu Âu hiện là lục địa có tốc độ nóng lên nhanh nhất thế giới, với mức tăng nhiệt gấp đôi mức trung bình toàn cầu kể từ những năm 1980.

Trước thực trạng này, câu chuyện có nên mở rộng lắp đặt điều hòa trong các công trình công cộng và nhà ở đang trở thành đề tài tranh luận sôi nổi tại nhiều quốc gia.

Dù các cảnh báo về nhiệt độ tăng cao đã được đưa ra từ nhiều năm, điều hòa vẫn chưa phổ biến tại phần lớn châu Âu. Trung bình chỉ khoảng 20% hộ gia đình sở hữu thiết bị này. Tại Pháp, tỷ lệ đạt khoảng 25%, trong khi Tây Ban Nha - quốc gia có khí hậu nóng hơn - đạt khoảng 50%.

Một trong những nguyên nhân là phần lớn các công trình tại châu Âu có tuổi đời hàng chục, thậm chí hàng trăm năm, khiến việc lắp đặt điều hòa trở nên phức tạp và tốn kém, với chi phí khoảng 1.000 euro cho mỗi hệ thống.

Bên cạnh đó, nhiều quốc gia như Anh và Pháp áp dụng các quy định nhằm bảo tồn kiến trúc lịch sử, hạn chế việc lắp đặt điều hòa tại nhiều công trình. Các quan ngại về môi trường cũng khiến việc phổ cập thiết bị này vấp phải nhiều ý kiến phản đối.

Những người phản đối cho rằng điều hòa thải nhiệt ra môi trường đô thị, góp phần làm gia tăng hiệu ứng đảo nhiệt. Đồng thời, lượng điện tiêu thụ lớn hơn sẽ kéo theo phát thải khí nhà kính tăng lên, gây khó khăn cho mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Theo các nhà hoạt động khí hậu, điều hòa chỉ giải quyết nhu cầu trước mắt nhưng có thể khiến các vấn đề môi trường trở nên nghiêm trọng hơn trong dài hạn. Vì vậy, đến nay nhiều bệnh viện và trường học tại châu Âu vẫn chưa được trang bị hệ thống làm mát.

Đợt nắng nóng hiện tại đã gây không ít khó khăn cho hoạt động của các cơ quan công quyền. Bệnh viện chịu áp lực điều trị ngày càng lớn, trong khi tại Anh đã xảy ra tình trạng gián đoạn hoạt động của một số máy chụp cộng hưởng từ MRI. Nhiều trường học cũng buộc phải đóng cửa hoặc cho học sinh nghỉ học do nền nhiệt quá cao.

Để ứng phó, Chính phủ Pháp đã quyết định dành 100 triệu euro nhằm khẩn cấp lắp đặt hệ thống điều hòa tại các bệnh viện.

Trong khi đó, Thị trưởng London Sadiq Khan nhận định việc trang bị điều hòa cho bệnh viện và trường học cuối cùng sẽ trở thành điều khó có thể tránh khỏi.

Tại Pháp, cuộc tranh luận vẫn chưa có hồi kết. Phe cánh hữu ủng hộ việc hỗ trợ người dân lắp đặt điều hòa trên diện rộng và cho rằng thiết bị này không phải nguyên nhân gây nóng lên toàn cầu.

Ở chiều ngược lại, các đảng cánh tả và trung dung tiếp tục phản đối chủ trương khuyến khích sử dụng điều hòa đại trà, cho rằng những đề xuất này chủ yếu phục vụ mục tiêu tranh cử.

Tại thành phố Ghent của Bỉ, chính quyền địa phương khuyến cáo người dân hạn chế sử dụng điều hòa, đồng thời đưa ra thông điệp: "Chiếc điều hòa tốt nhất chính là một cái cây". Chính quyền còn khuyến khích sử dụng quạt và phát cây miễn phí để người dân trồng trong vườn.

Tuy nhiên, quan điểm này cũng vấp phải phản ứng từ một số chính trị gia. Nghị sĩ cánh hữu vùng Flanders Maurits Vande Reyde cho rằng trong điều kiện nắng nóng cực đoan, việc thiếu các biện pháp làm mát phù hợp đã khiến nhiều người phải trả giá bằng tính mạng.