Nga ra tối hậu thư kinh tế cho đồng minh Armenia vì tham vọng gia nhập EU

Mối quan hệ đồng minh truyền thống giữa Nga và Armenia đang đứng trước thử thách nghiêm trọng sau tối hậu thư kinh tế mạnh mẽ từ phía Moscow. Ngày 27/5, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova xác nhận Đại sứ quán Nga đã chính thức chuyển giao một bức thư cảnh báo gửi tới Bộ Quản lý Lãnh thổ và Cơ sở hạ tầng Armenia. Theo đó, Moscow tuyên bố sẽ đình chỉ hoặc đơn phương chấm dứt Thỏa thuận Hợp tác về cung cấp khí đốt tự nhiên, các sản phẩm dầu mỏ và kim cương thô nếu Yerevan tiếp tục theo đuổi mục tiêu gia nhập Liên minh châu Âu (EU).

Thỏa thuận mà Nga đe dọa hủy bỏ vốn là chiếc phao cứu sinh kinh tế của Armenia, cho phép quốc gia không giáp biển với khoảng 3 triệu dân này được mua dầu, khí đốt và kim cương thô mà không phải chịu thuế xuất khẩu, cùng hàng loạt điều kiện ưu đãi cực kỳ lớn. Do phụ thuộc nặng nề vào năng lượng từ Moscow, với 82% lượng khí đốt nhập khẩu năm ngoái đến từ Nga, việc cắt đứt thỏa thuận này sẽ là một đòn giáng mạnh vào Armenia. Trong bức thư, Bộ trưởng Năng lượng Nga Sergei Tsivilev nhấn mạnh xu hướng ngả về EU của Armenia là hoàn toàn không phù hợp với tư cách thành viên của khối Liên minh Kinh tế Á-Âu do Nga dẫn dắt, cũng như bản chất quan hệ đối tác giữa hai nước.

Động thái cứng rắn này của Điện Kremlin được đưa ra ngay trước thềm cuộc bầu cử quốc hội quyết định tại Armenia vào ngày 7/6, nơi đảng Civil Contract của Thủ tướng Nikol Pashinyan đang nắm lợi thế lớn. Thời gian qua, ông Pashinyan đã liên tục đẩy mạnh việc thắt chặt quan hệ với phương Tây. Đỉnh điểm là việc Armenia thông qua luật khởi động tiến trình gia nhập EU vào năm ngoái, ký thỏa thuận đối tác chiến lược với Mỹ nhân chuyến thăm của Ngoại trưởng Marco Rubio hồi đầu tuần, và mới đây nhất là nhận được lời tán dương cùng sự ủng hộ hoàn toàn từ Tổng thống Mỹ Donald Trump trên mạng xã hội vào ngày 27/5.

Sự rạn nứt giữa hai đồng minh lâu năm bắt nguồn từ tháng 9/2023, khi Azerbaijan giành quyền kiểm soát khu vực Karabakh khiến cộng đồng người gốc Armenia phải di tản. Yerevan tỏ ra bất mãn sâu sắc vì cho rằng Moscow đã bỏ rơi đồng minh, từ đó dẫn đến việc nước này đình chỉ tham gia liên minh phòng thủ khu vực do Nga đứng đầu. Phản ứng trước lời răn đe của Nga tại một cuộc vận động tranh cử, Thủ tướng Pashinyan khẳng định việc Armenia thực hiện các cải cách theo tiêu chuẩn châu Âu không hề mâu thuẫn với tư cách thành viên trong Liên minh Kinh tế Á-Âu. Ông tuyên bố nước này chưa có kế hoạch rời khối của Nga nhưng cần có một phương án thay thế để tự chủ và sẽ đưa ra lựa chọn quyết định khi thời điểm đến.