Nhà thầu nhiều vi phạm vẫn trúng gói cải tạo chung cư Hong Kong trước thảm họa cháy

Prestige Construction & Engineering, đơn vị thực hiện dự án cải tạo khu chung cư Wang Fuk Court, từng nhiều lần bị cơ quan chức năng Hong Kong xử phạt do vi phạm an toàn xây dựng. Dù vậy, năm 2023 công ty vẫn vượt qua 56 đối thủ để nhận gói thầu trị giá 330 triệu đô la Hong Kong.

Theo hồ sơ của Sở Lao động, tháng 11/2023, Prestige bị xử lý hai vi phạm tại công trường Ning Yeung Terrace ở Mid-Levels West. Công ty bị phạt 3.000 đô la Hong Kong vì thiếu giám sát quá trình dựng, sửa hoặc tháo dỡ giàn giáo, và tiếp tục bị phạt 4.000 đô la vì không đảm bảo lối ra vào an toàn cho công nhân — cả hai đều xảy ra trong cùng một ngày.

Trước đó, tháng 8/2023, Hội đồng Kỷ luật Nhà thầu Hong Kong cấm Prestige thực hiện hoặc chứng nhận bất kỳ hạng mục sửa chữa nhỏ nào trong vòng bốn tháng, đồng thời phạt 50.000 đô la Hong Kong. Những chế tài này xuất phát từ các vi phạm trong hoạt động cải tạo tại Ning Yeung Terrace và Parkway Court, đều thuộc khu Mid-Levels.

Đại diện được ủy quyền của công ty, ông Ip Tak-wing, cũng bị khiển trách và nộp phạt 5.000 đô la Hong Kong vì “hành vi sai trái hoặc cẩu thả”. Prestige và ông Ip phải chi tổng cộng 84.000 đô la Hong Kong cho chi phí điều trần. Một cổ đông cũ của công ty, ông Chao Tak-kwong, từng nhận án tù 18 tháng năm 2009 vì hối lộ nhân viên Hội đồng Nhà ở nhằm giành hợp đồng cải tạo ba tòa nhà tại khu Yuen Long.

Dù những vi phạm này xuất hiện trong dữ liệu chính thức, báo cáo tiến độ do đơn vị tư vấn Will Power Architects Company lập — với chữ ký của giám đốc Wong Hap-yin và Ng Yeuk — lại khẳng định Prestige “không có án phạt từ Sở Lao động” và “không có hồ sơ kiện tụng với cư dân”. Sự chênh lệch này đang dấy lên nhiều nghi vấn về quy trình kiểm tra và xác minh thông tin trong các dự án cải tạo nhà ở.

Đến tối xảy ra vụ cháy, chính quyền xác nhận Prestige vẫn đang triển khai 11 dự án cải tạo khác tại các khu dân cư tư nhân. Sở Xây dựng Hong Kong đã điều người kiểm tra toàn bộ các công trường này để chuẩn bị cho những bước xử lý tiếp theo.

Riêng tại Wang Fuk Court, Sở Lao động cho biết đã tiến hành 16 lượt kiểm tra từ tháng 7/2024, trong đó có đánh giá an toàn của hệ thống lưới giàn giáo. Ngày 20/11, cơ quan này gửi văn bản cảnh báo, yêu cầu Prestige tăng cường biện pháp phòng cháy và trước đó ba lần nhắc nhở công ty về điều kiện làm việc trên cao thiếu an toàn.

Wang Fuk Court là khu nhà thuộc Chương trình Sở hữu Nhà ở của Hong Kong, gồm tám tòa tháp cao hơn 30 tầng. Mỗi tầng có 8 căn hộ diện tích nhỏ với 2 phòng ngủ, phòng khách, bếp và nhà vệ sinh. Dự án cải tạo chia làm 3 giai đoạn, bắt đầu từ năm ngoái, dự kiến hoàn tất quý II/2026. Tính đến ngày 31/10/2025, đa số tòa nhà đã thu hơn 90% chi phí sửa chữa, với tổng chi phí ước gần 180 triệu đô la Hong Kong.

Khi vụ cháy bùng phát tại một trong 8 tòa nhà rồi nhanh chóng lan sang 6 tòa khác, gần như toàn bộ khu Wang Fuk Court bị che kín bởi giàn giáo và lưới bọc; nhiều cửa sổ lại được bịt bằng tấm xốp cách nhiệt. Các vật liệu này được giới chức nhận định là nguyên nhân khiến lửa lan cực nhanh và duy trì hơn 24 giờ. Cư dân nói họ hoảng loạn tháo chạy khi thấy lửa lan bất thường. Nhiều người không nghe thấy chuông báo cháy, chỉ kịp biết tin nhờ người thân gọi điện thúc giục rời nhà; người già dùng xe lăn đặc biệt khó khăn khi thoát hiểm.

Thảm kịch khiến 94 người thiệt mạng, hơn 200 người mất tích và 76 người bị thương, trong đó 12 ca nguy kịch và 28 ca nguy hiểm. Đây là vụ hỏa hoạn chết chóc nhất Hong Kong trong nhiều thập kỷ, vượt thảm kịch Garley Building năm 1996.

Ngay sau sự cố, Cục Chống tham nhũng Hong Kong (ICAC) lập tổ công tác đặc biệt để điều tra toàn bộ dự án cải tạo. Cảnh sát bắt 3 thành viên cấp cao của Prestige, gồm hai giám đốc Hau Wa-kin, Ho Kinyip và đại diện được ủy quyền Steve Wong Chung-kee tại ba địa điểm: Tai Po, Ngau Tau Kok và San Po Kong.

Cảnh sát cho biết các nghi phạm bị tình nghi đã sử dụng vật liệu cải tạo không bảo đảm khả năng chống cháy, tổ chức thi công cẩu thả và lơ là kiểm tra an toàn, góp phần khiến đám cháy lan không kiểm soát. Thanh tra cảnh sát Eileen Chung khẳng định lực lượng chức năng “có lý do tin rằng những người chịu trách nhiệm đã cực kỳ cẩu thả”, dẫn đến hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.

Trong quá trình khám xét, cảnh sát thu giữ hồ sơ đấu thầu, tài liệu công trình, danh sách nhân viên, 14 máy tính và ba điện thoại di động tại văn phòng Prestige ở khu công nghiệp Laurels, San Po Kong. Các cơ quan chức năng cũng tịch thu bản vẽ, hồ sơ kỹ thuật và thiết bị điện tử để làm rõ khả năng đã có sai sót trong đánh giá rủi ro, phớt lờ cảnh báo chuyên môn hoặc ưu tiên giảm chi phí.

Chính quyền Hong Kong đã lập tổ liên ngành gồm cảnh sát, lực lượng cứu hỏa, phòng thí nghiệm và chuyên gia để phân tích chứng cứ tại hiện trường. Trọng tâm điều tra bao gồm khả năng chống cháy của vật liệu mặt ngoài, sự hiện diện của thành phần dễ cháy, vai trò của lớp xốp cách nhiệt trong việc thúc đẩy lửa lan cũng như quy trình giám sát hoạt động cải tạo. Kết luận cuối cùng sẽ xác định liệu thảm họa bắt nguồn từ sai phạm nghiêm trọng của nhà thầu hay từ những lỗ hổng trong hệ thống giám sát các dự án nhà ở công cộng.