Những điểm nóng phủ bóng hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Trung

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 23/9 đón Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Washington, khi nhà lãnh đạo Trung Quốc bắt đầu chuyến thăm Mỹ đầu tiên sau gần ba năm.

Tại lễ đón, ông Trump và ông Tập cùng phu nhân bắt tay, trò chuyện và chụp ảnh trong tiếng nhạc, trong khi một máy bay ném bom B-1 bay qua khu vực.

Theo C-SPAN, đây là lần đầu tiên sau 11 năm một tổng thống Mỹ trực tiếp đón một nhà lãnh đạo nước ngoài tại Căn cứ Liên hợp Andrews. Trước đó, vào năm 2015, Tổng thống Barack Obama từng đón Giáo hoàng Francis tại địa điểm này.

Chuyến thăm diễn ra trong bối cảnh quan hệ Mỹ - Trung vẫn chịu sức ép từ hàng loạt vấn đề, nổi bật là thương mại, công nghệ và xung đột tại Iran.

Thỏa thuận thương mại được gia hạn

Ngay sau khi ông Tập tới Washington, Bộ trưởng Tài chính Mỹ thông báo trên Fox News rằng thỏa thuận “đình chiến” thương mại giữa hai nước sẽ được kéo dài đến ngày 10/1/2027, thay vì hết hạn vào ngày 10/11/2026 như kế hoạch ban đầu.

Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington chưa đưa ra bình luận về thông tin này.

Trong tuyên bố bằng văn bản được Đại sứ quán Trung Quốc công bố sau khi bắt đầu chuyến thăm, ông Tập Cận Bình cho rằng Mỹ và Trung Quốc nên là “đối tác, chứ không phải đối thủ”. Tuy nhiên, tuyên bố không đề cập đến thỏa thuận thương mại.

Chuyên gia Wendy Cutler, cựu quan chức thương mại Mỹ, nhận định thời gian gia hạn ngắn hơn nhiều so với kỳ vọng của Trung Quốc. Theo bà, điều này cho thấy Washington vẫn quan tâm đến việc Bắc Kinh thực hiện đầy đủ các cam kết, đặc biệt liên quan xuất khẩu khoáng sản thiết yếu và mua nông sản Mỹ.

Các cuộc đàm phán dự kiến diễn ra ngày 24/9 có thể tập trung vào những thỏa thuận nhằm giảm thuế ở một số lĩnh vực, tăng hợp tác chống buôn bán ma túy và mở rộng đối thoại quân sự.

Dù vậy, bất đồng giữa hai bên vẫn còn ở nhiều vấn đề như kiểm soát xuất khẩu đất hiếm, chip máy tính và trí tuệ nhân tạo.

Theo các nhà phân tích được đề cập trong bài, việc Washington và Bắc Kinh vẫn thúc đẩy hội nghị cho thấy hai bên muốn duy trì hình ảnh ổn định trong quan hệ giữa hai nền kinh tế lớn.

Thay vì tổ chức họp báo chung sau hội đàm, hai phái đoàn dự kiến đưa ra các tuyên bố riêng, qua đó nhấn mạnh những thông điệp mà mỗi bên muốn truyền tải tới công chúng trong nước.

Boeing và nông sản Mỹ được chú ý

Theo Reuters, ông Trump được cho là sẽ tìm cách công bố những kết quả thương mại trước cuộc bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ vào tháng 11, trong đó có khả năng liên quan các hợp đồng mua máy bay Boeing và nông sản.

Đại diện thương mại Mỹ Jamieson Greer đầu tuần này cho biết Trung Quốc đang có tiến triển trong cam kết mua 200 máy bay Boeing, song chưa có dấu hiệu cho thấy các đơn hàng mới sắp được công bố.

Hồi tháng 5, ông Trump từng nói Trung Quốc có thể nâng số lượng máy bay Boeing đặt mua lên tới 750 chiếc. Tuy nhiên, CEO Boeing Kelly Ortberg sau đó hạ thấp kỳ vọng về khả năng Bắc Kinh đưa ra thêm đơn hàng nhân dịp cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, Nhà Trắng cho biết sau hội nghị thượng đỉnh hồi tháng 5, Trung Quốc cam kết mua ít nhất 17 tỷ USD nông sản Mỹ mỗi năm trong các năm 2026, 2027 và 2028.

Thượng nghị sĩ Mỹ Pete Ricketts tuần trước cho rằng ông Trump nên gây sức ép để ông Tập thực hiện cam kết này, đồng thời thúc đẩy việc mở cửa thị trường cho thịt bò Mỹ.

Đất hiếm và công nghệ

Một điểm nóng khác trong quan hệ Mỹ - Trung là đất hiếm và các khoáng sản thiết yếu cho công nghệ cao.

Bắc Kinh muốn Washington tiếp tục trì hoãn quy định hạn chế hàng nghìn công ty Trung Quốc tiếp cận công nghệ tiên tiến của Mỹ. Trong khi đó, Washington muốn Trung Quốc nới lỏng kiểm soát xuất khẩu đất hiếm và các khoáng sản quan trọng.

Theo công ty tư vấn AlixPartners, Trung Quốc kiểm soát 70% hoạt động khai thác đất hiếm toàn cầu, 85% năng lực tinh chế và khoảng 90% sản lượng hợp kim kim loại đất hiếm cùng nam châm.

Đây được xem là một trong những yếu tố khiến cách tiếp cận của ông Trump trước cuộc gặp với ông Tập có phần ít gay gắt hơn so với những hội nghị trước.

Iran cũng nằm trong chương trình nghị sự

Quan hệ giữa Trung Quốc và Iran là một vấn đề khác được Washington quan tâm. Trung Quốc duy trì quan hệ với Tehran và là khách hàng lớn nhất mua dầu xuất khẩu của Iran.

Mỹ cho rằng ông Tập có khả năng gây sức ép với Tehran, song nhà lãnh đạo Trung Quốc không cho thấy nhiều dấu hiệu muốn thực hiện vai trò này.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết ông Trump và ông Tập sẽ tiếp tục trao đổi về các mối liên kết tài chính giữa Trung Quốc và Tehran.

Tuy nhiên, Washington chưa áp đặt các biện pháp trừng phạt nhằm vào các ngân hàng Trung Quốc khi công bố chiến dịch “tấn công kinh tế” nhằm vào Iran hồi tháng trước, dù Mỹ cảnh báo các nước khác về việc tiếp tục làm ăn với Tehran.

AI: Cơ hội hợp tác nhưng vẫn cạnh tranh

Trí tuệ nhân tạo cũng được xem là một lĩnh vực có khả năng xuất hiện hợp tác giữa Mỹ và Trung Quốc, do công nghệ này liên quan tới an ninh quốc gia, sức cạnh tranh kinh tế và năng lực quân sự của hai nước.

Hai bên đồng thời có những lo ngại chung về nguy cơ AI bị sử dụng sai mục đích. Tuy nhiên, cạnh tranh gay gắt trong lĩnh vực công nghệ có thể khiến phạm vi hợp tác bị giới hạn.

Sau cuộc gặp với Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong cuối tuần qua, ông Bessent cho biết hai bên đã thảo luận khả năng thiết lập một cơ chế đối thoại mới về AI.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cũng đề cập ý tưởng xây dựng một cơ chế tương tự “đường dây nóng thời Chiến tranh Lạnh”, nhằm hạn chế nguy cơ xảy ra những sự cố có thể ảnh hưởng tới kinh tế, xã hội hoặc dẫn đến xung đột.

Trong khi đó, Dario Amodei, CEO Anthropic, cảnh báo về những rủi ro an ninh đối với Mỹ nếu Trung Quốc chiếm ưu thế trong AI. Truyền thông nhà nước Trung Quốc bác bỏ cảnh báo này và cho rằng đó là tư duy theo “kịch bản Chiến tranh Lạnh”.

Tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, ông Trump tiếp tục phản đối những quy định mới về AI và cho biết các cơ quan thực thi pháp luật Mỹ sẽ kiểm soát lĩnh vực này nếu cần thiết.

Những vấn đề trên cho thấy hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Trung diễn ra trong một bối cảnh có nhiều điểm cần tháo gỡ, từ thương mại và chuỗi cung ứng đến đất hiếm, Iran và công nghệ AI.

QT (SHTT)