Quyết định thu hồi hai cảng chiến lược Balboa và Cristobal từ tay một tập đoàn có trụ sở tại Hong Kong của chính phủ Panama không chỉ là một phán quyết tư pháp nội bộ, mà đã chính thức châm ngòi cho một cuộc đối đầu địa chính trị gay gắt giữa hai cường quốc Mỹ - Trung tại khu vực Tây Bán cầu.

Ngày 23/2, chính phủ Panama đã thực hiện một bước đi mang tính lịch sử khi chính thức tiếp quản cảng Balboa (bên bờ Thái Bình Dương) và cảng Cristobal (bên bờ Đại Tây Dương). Đây là hai cửa ngõ huyết mạch án ngữ hai đầu Kênh đào Panama – tuyến hàng hải vận chuyển tới 5% thương mại đường biển toàn cầu. 

Động thái này được triển khai ngay sau khi Tòa án Tối cao Panama tuyên bố vi hiến và vô hiệu hóa hợp đồng nhượng quyền của Công ty Panama Ports Company (PPC), một công ty con thuộc tập đoàn CK Hutchison của Hong Kong.

Chính phủ Panama tiếp quản các cảng của PPC sau khi tòa tuyên hủy hợp đồng nhượng quyền với tập đoàn CK Hutchison (Hong Kong). Ảnh: Reuters.

Theo sắc lệnh vừa ban bố, Cơ quan Hàng hải Panama (AMP) sẽ trực tiếp vận hành hai cảng này vì "lý do lợi ích xã hội khẩn cấp". Nhà nước cũng thực hiện thu giữ các tài sản hạ tầng cốt lõi như hệ thống cần cẩu, phương tiện và phần mềm quản lý để đảm bảo huyết mạch giao thương không bị gián đoạn. 

Tổng thống Panama Jose Raul Mulino khẳng định, đây là giai đoạn chuyển tiếp cần thiết để quốc gia này tiến tới những thỏa thuận nhượng quyền mới minh bạch và có lợi hơn cho nền kinh tế dân tộc.

Ngay sau khi lệnh tiếp quản có hiệu lực, Washington đã không giấu nổi sự hài lòng. Một quan chức cấp cao của Mỹ cho biết Tổng thống Donald Trump nhiệt liệt hoan nghênh bước đi này, khẳng định việc để các thực thể liên quan đến Trung Quốc kiểm soát Kênh đào Panama là "không thể chấp nhận" và đe dọa trực tiếp đến an ninh quốc gia cũng như lợi ích kinh tế của Mỹ. 

Ngoại trưởng Marco Rubio cũng đưa ra cảnh báo cho biết, việc một công ty chịu sự ảnh hưởng của Bắc Kinh nắm giữ hai đầu kênh đào có thể dẫn đến nguy cơ tuyến đường này bị đóng cửa trong trường hợp xảy ra xung đột.

Ở chiều ngược lại, Bắc Kinh và chính quyền Hong Kong đã phản ứng vô cùng gay gắt. Họ cáo buộc Panama đang "làm suy yếu pháp quyền" và phá vỡ niềm tin của các nhà đầu tư quốc tế khi hủy bỏ một hợp đồng đã tồn tại gần ba thập kỷ. Tập đoàn CK Hutchison, đơn vị tuyên bố đã đổ vào đây hơn 1,8 tỷ USD trong 30 năm qua, đã chính thức khởi kiện trọng tài quốc tế để bảo vệ quyền lợi.

Vụ việc càng trở nên phức tạp khi đan xen với thương vụ tập đoàn CK Hutchison đang muốn bán lại hơn 40 cảng trên toàn cầu. Giới quan sát cho rằng Bắc Kinh đang phát đi những tín hiệu xem xét kỹ lưỡng thương vụ này, thậm chí muốn tập đoàn quốc doanh Cosco tham gia sâu hơn nếu các cảng tại Panama bị đem ra trao đổi.

Trong khi đó, Tổng thống Mulino kiên quyết bác bỏ mọi áp lực từ bên ngoài. Ông khẳng định Panama là một quốc gia độc lập, thượng tôn pháp luật và phán quyết của tòa án dựa trên các sai phạm tài chính cũng như việc vi phạm nghĩa vụ thanh toán của phía nhà thầu cũ.

Với vị trí chiến lược không thể thay thế đối với cả thương mại và hải quân Mỹ, số phận của hai cảng Balboa và Cristobal giờ đây đã vượt xa khuôn khổ của một tranh chấp hợp đồng kinh tế. Nó đã trở thành một "phép thử" quan trọng trong cuộc cạnh tranh quyền lực tại Mỹ La-tinh, nơi mỗi tấc đất tại dải đất hẹp Panama đều mang sức nặng của một quân cờ chiến lược toàn cầu.