Tại Iran, Lãnh tụ Tối cao không chỉ đơn thuần là một chức danh danh dự. Theo Hiến pháp, đây là nguyên thủ thực sự của quốc gia, nắm giữ quyền kiểm soát bao trùm lên toàn bộ đời sống chính trị, quân sự và tôn giáo. Mọi quyết định quan trọng nhất — từ lập trường đối ngoại, các chiến dịch quân sự cho đến việc bổ nhiệm các vị trí cấp cao trong hệ thống tư pháp, quân đội và truyền thông nhà nước — đều nằm trong tay người nắm giữ vị trí này.
Ông Mojtaba Khamenei trong một lần xuất hiện năm 2018.

Tại Iran, Lãnh tụ Tối cao không chỉ đơn thuần là một chức danh danh dự. Theo Hiến pháp, đây là nguyên thủ thực sự của quốc gia, nắm giữ quyền kiểm soát bao trùm lên toàn bộ đời sống chính trị, quân sự và tôn giáo. 

Mọi quyết định quan trọng nhất — từ lập trường đối ngoại, các chiến dịch quân sự cho đến việc bổ nhiệm các vị trí cấp cao trong hệ thống tư pháp, quân đội và truyền thông nhà nước — đều nằm trong tay người nắm giữ vị trí này.

Dù Iran có Tổng thống được bầu cử toàn quốc để điều hành bộ máy hành chính, nhưng trên thực tế, Tổng thống chỉ đứng ở vị trí thứ hai. Mọi danh sách nội các hay kết quả bầu cử cuối cùng đều phải nhận được cái gật đầu phê chuẩn từ Lãnh tụ Tối cao. 

Thậm chí, các sắc lệnh và ý kiến tôn giáo (fatwa) do ông ban hành còn có sức ảnh hưởng lan tỏa ra ngoài biên giới, tác động sâu sắc đến cộng đồng người Hồi giáo Shia trên toàn cầu.

Mojtaba Khamenei: Sự lựa chọn của "Nhà nước sâu"
Tân Lãnh tụ Mojtaba Khamenei, 56 tuổi, kế nhiệm cha mình trong một bối cảnh đặc biệt sau cuộc không kích của Mỹ và Israel hôm 28/2. 

Dù việc kế vị này đánh dấu một bước ngoặt so với nguyên tắc trọng năng lực của Cách mạng Hồi giáo năm 1979, nhưng ông Mojtaba lại được xem là nhân vật hoàn hảo để bảo đảm sự ổn định.

Người dân đi trên quảng trường tại trung tâm Tehran với chân dung cố Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei. Ảnh: NYT

Sức mạnh của tân Lãnh tụ không đến từ vị thế giáo sĩ hàng đầu mà đến từ mạng lưới quan hệ sâu rộng trong giới tinh hoa. Từng phục vụ trong Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) và có nhiều năm làm việc chặt chẽ bên cạnh cha mình, ông Mojtaba nắm giữ chìa khóa kết nối với "nhà nước sâu" — bộ máy an ninh và quân sự hùng mạnh của đất nước. Theo các chuyên gia, sự ủng hộ tuyệt đối từ giới tinh hoa an ninh chính là điểm tựa giúp ông duy trì hệ thống trong giai đoạn đầy sóng gió.

Cốt lõi quyền lực mà ông Mojtaba nắm giữ chính là vai trò Tổng tư lệnh lực lượng vũ trang, đặc biệt là sự kiểm soát đối với IRGC. Đây là lực lượng bán quân sự quyền lực nhất, nắm giữ kho tên lửa đạn đạo và mạng lưới các lực lượng ủy nhiệm khắp Trung Đông.

Trong bối cảnh Mỹ và Israel liên tục nhắm vào các căn cứ của IRGC nhằm suy yếu tầm ảnh hưởng của Tehran, vai trò của Lãnh tụ Tối cao càng trở nên then chốt. Ông không chỉ là người dẫn dắt tinh thần cho hơn 200 triệu tín đồ Shia mà còn là kiến trúc sư trưởng cho các chiến lược đối phó với áp lực từ bên ngoài.

Việc Hội đồng Chuyên gia lựa chọn ông Mojtaba Khamenei cho thấy ưu tiên hàng đầu của Iran lúc này là tính liên tục. Trong một khu vực đang biến động dữ dội, sự xuất hiện của một nhà lãnh đạo am tường bộ máy an ninh và gắn bó mật thiết với hệ thống cũ được kỳ vọng sẽ giúp Tehran giữ vững cấu trúc quyền lực, ngăn chặn mọi kịch bản sụp đổ từ bên trong.

QT (SHTT)