Tân Thủ tướng Hungary ra “tối hậu thư”, mở cuộc đối đầu với bộ máy thời Viktor Orban

Ngày 9/5, trong lần đầu phát biểu tại quốc hội trên cương vị Thủ tướng Hungary, ông Peter Magyar tuyên bố thời kỳ cầm quyền kéo dài 16 năm của cựu thủ tướng Viktor Orban đã khép lại.

Không khí tại Budapest trở nên đặc biệt khi lá cờ Liên minh châu Âu (EU) được đưa trở lại quốc hội Hungary, trong lúc bản nhạc Ode to Joy – biểu tượng của EU – vang lên trước sự chứng kiến của hàng chục nghìn người tập trung bên ngoài.

Ngay sau bài phát biểu, ông Magyar đưa ra yêu cầu gây chú ý đối với Tổng thống Tamas Sulyok cùng nhiều quan chức giữ vai trò chủ chốt trong hệ thống tư pháp và cơ quan công quyền Hungary, phần lớn được bổ nhiệm dưới thời ông Orban.

Tân Thủ tướng Hungary yêu cầu các quan chức này tự nguyện rời vị trí trước ngày 31/5, đồng thời nhấn mạnh đây là thời điểm thích hợp để “ra đi trong danh dự”.

Chiến thắng áp đảo của đảng trung hữu Tisza do ông Magyar lãnh đạo trong cuộc bầu cử tháng trước đã chấm dứt nhiều năm thống trị chính trường của đảng Fidesz. Từ khi bước vào chiến dịch tranh cử, ông Magyar đã nhiều lần khẳng định mục tiêu thay đổi toàn diện hệ thống quyền lực được xây dựng dưới thời Viktor Orban.

Nhà báo Zsolt Kerner của trang tin Hungary 24.hu nhận định ông Magyar đang thể hiện hình ảnh của một nhà lãnh đạo cứng rắn và quyết liệt.

Theo Kerner, không chỉ những nhân vật cấp cao mà cả các tầng lớp quan chức trong mạng lưới cũ cũng có lý do để lo ngại trước chiến dịch mà chính quyền mới đang chuẩn bị triển khai.

Tân Thủ tướng Hungary cũng tuyên bố đất nước sẽ không còn là nơi trú ẩn cho các chính trị gia nước ngoài bị cáo buộc tham nhũng.

Phát biểu này nhanh chóng thu hút chú ý khi cựu Bộ trưởng Tư pháp Ba Lan Zbigniew Ziobro xác nhận đã rời Hungary sang Mỹ chỉ hơn một ngày sau khi ông Magyar nhậm chức.

Ziobro từng được Hungary cấp quy chế tị nạn dưới thời ông Orban, trong bối cảnh ông phải đối mặt hàng loạt cáo buộc tại Ba Lan như lạm quyền, biển thủ công quỹ và liên quan tới việc sử dụng phần mềm gián điệp nhằm theo dõi đối thủ chính trị.

Theo truyền thông, ông Ziobro có thể đối mặt án tù rất nặng nếu bị kết tội.

Nhà báo Kerner cho rằng đây nhiều khả năng là một trong những mục tiêu đầu tiên mà chính quyền mới tại Hungary muốn xử lý, đặc biệt trong bối cảnh ông Magyar đang tìm cách cải thiện quan hệ với Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk và khôi phục liên kết trong nhóm Visegrad gồm Ba Lan, Hungary, Cộng hòa Czech và Slovakia.

Quan hệ giữa các nước trong nhóm này đã suy giảm đáng kể dưới thời Viktor Orban do lập trường thân Nga của nhà lãnh đạo Hungary.

Theo giới phân tích, những nhân vật từng tích lũy khối tài sản lớn trong giai đoạn chính quyền cũ nắm quyền cũng bắt đầu cảm nhận áp lực ngày càng lớn.

Guardian trước đó cho biết nhiều cựu đồng minh của ông Orban đã âm thầm chuyển tài sản ra nước ngoài hoặc tìm cách xin thị thực Mỹ trước lo ngại về chiến dịch chống tham nhũng mà ông Magyar cam kết thực hiện.

Dù vậy, theo nhà phân tích chính trị Zsuzsanna Vegh thuộc Quỹ Marshall của Đức, thách thức lớn nhất với tân Thủ tướng Hungary không nằm ở những tuyên bố mạnh mẽ mà ở mạng lưới quyền lực vẫn còn tồn tại sâu rộng trong bộ máy nhà nước.

Bà cho rằng việc kêu gọi các quan chức từ chức không đồng nghĩa họ sẽ tự nguyện rời vị trí. Nếu các nhân vật này tiếp tục tại nhiệm, Hungary có thể bước vào một cuộc chiến pháp lý kéo dài và phức tạp.

Theo bà Vegh, để thay đổi sâu rộng bộ máy hiện nay, chính quyền mới nhiều khả năng sẽ phải tiến hành các sửa đổi hiến pháp nhằm loại bỏ những vị trí quyền lực còn chịu ảnh hưởng từ thời ông Orban.

Tuy nhiên, bà cũng nhận định ông Magyar đã cho thấy phong cách hành động nhanh và quyết đoán ngay từ trước khi nhậm chức, điều có thể tạo ra bước ngoặt lớn trong cục diện chính trị Hungary.

Nhà phân tích này cho rằng việc ông Magyar đưa ra thời hạn cụ thể tới cuối tháng 5 cho thấy đảng Tisza nhiều khả năng đã chuẩn bị sẵn kế hoạch cho các bước tiếp theo nếu bộ máy cũ không chấp nhận rút lui.

Theo bà Vegh, kết quả bầu cử vừa qua cũng phản ánh một thực tế quan trọng: mô hình quyền lực từng giúp Viktor Orban duy trì vị thế trong nhiều năm đang bắt đầu xuất hiện những vết nứt rõ rệt.

“Hệ thống đó từng dựa trên niềm tin rằng ông Orban không thể bị đánh bại. Nhưng cuộc bầu cử vừa qua đã chứng minh điều ngược lại”, bà nhận định.