Ngày 5/2 đánh lại một cột mốc đầy lo ngại cho an ninh toàn cầu khi Hiệp ước START Mới – thỏa thuận kiểm soát vũ khí hạt nhân cuối cùng còn tồn tại giữa Nga và Mỹ – đã chính thức hết hạn.
2022-05-08t232547z-1122908933-rc.jpg
Lực lượng tên lửa hạt nhân của Nga diễu binh. Ảnh: Reuters

Sự kiện này đồng nghĩa với việc hai siêu cường hạt nhân lớn nhất hành tinh giờ đây không còn bị ràng buộc bởi bất kỳ giới hạn nào đối với kho vũ khí hủy diệt của mình, làm dấy lên nỗi ám ảnh về một cuộc chạy đua vũ trang toàn diện.

Trong một thông cáo báo chí vừa phát đi, Bộ Ngoại giao Nga xác nhận phía Mỹ vẫn giữ thái độ im lặng và chưa đưa ra bất kỳ phản hồi chính thức nào về việc gia hạn thỏa thuận. Trước đó, vào tháng 9 năm ngoái, Tổng thống Vladimir Putin từng đưa ra một đề xuất tạm thời nhằm duy trì các giới hạn của hiệp ước thêm một năm để tạo khoảng trống cho các cuộc đàm phán. Tuy nhiên, Mátxcơva khẳng định các đề xuất này đã bị Washington bỏ qua, dẫn đến hệ quả là từ nay các bên không còn bị ràng buộc bởi bất kỳ nghĩa vụ hay tuyên bố chung nào trong khuôn khổ START Mới.

Được ký kết vào năm 2010 và gia hạn lần gần nhất vào năm 2021, START Mới đóng vai trò là "chốt chặn" quan trọng khi giới hạn số lượng đầu đạn hạt nhân chiến lược cùng các bệ phóng được triển khai. Thỏa thuận này cũng quy định các cơ chế giám sát và kiểm chứng kho vũ khí của cả hai nước. Tuy nhiên, các cơ chế này đã bắt đầu rạn nứt từ năm 2023 khi Nga tuyên bố đình chỉ việc kiểm tra, cáo buộc phương Tây can thiệp và viện dẫn các cuộc tấn công nhắm vào các yếu tố răn đe hạt nhân của mình.

Trước tình hình mới, Bộ Ngoại giao Nga khẳng định sẽ phát triển chính sách vũ khí tấn công chiến lược dựa trên việc phân tích kỹ lưỡng chính sách quân sự của Mỹ, đồng thời cam kết sẽ hành động một cách có trách nhiệm và cân bằng. Dù tuyên bố sẵn sàng đáp trả dứt khoát các mối đe dọa tiềm tàng, Mátxcơva vẫn để ngỏ cánh cửa đối thoại nhằm tìm kiếm các giải pháp chính trị và ngoại giao để ổn định tình hình trên cơ sở bình đẳng và cùng có lợi.

Sự sụp đổ của hiệp ước hạt nhân cuối cùng đã ngay lập tức thu hút sự chú ý từ giới khoa học. Chỉ một tuần trước thời hạn này, Bản tin Khoa học Nguyên tử đã dịch chuyển kim "Đồng hồ Ngày tận thế" tiến thêm 5 giây về phía nửa đêm – thời điểm tượng trưng cho thảm họa toàn cầu. Các chuyên gia cảnh báo rằng, việc thiếu đi các cơ chế kiểm soát có thể đẩy các cường quốc vào một giai đoạn đối đầu quân sự khó kiểm soát hơn bao giờ hết trong lịch sử hiện đại.