Trong một tuyên bố gây chú ý về lập trường đối ngoại của Canada, Thủ tướng Mark Carney đã thẳng thắn chỉ trích việc Mỹ và Israel đơn phương phát động chiến dịch quân sự nhắm vào Iran mà không tham vấn các đồng minh, coi đây là một minh chứng điển hình cho sự rạn nứt của trật tự thế giới hiện nay.
Thủ tướng Canada Mark Carney. Ảnh: PAP/TTXVN

Phát biểu ngày 3/3, Thủ tướng Mark Carney khẳng định Canada ủng hộ mục tiêu ngăn chặn chương trình hạt nhân của Iran – vốn được coi là một trong những mối đe dọa nghiêm trọng nhất đối với hòa bình thế giới. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh sự ủng hộ này không đồng nghĩa với việc Canada sẽ trực tiếp tham chiến.

"Đây đơn thuần là lập trường rõ ràng của chúng tôi, không phải sự ủng hộ vô điều kiện", ông Carney tuyên bố. Thủ tướng Canada bày tỏ sự nuối tiếc khi phải đưa ra quyết định này, đồng thời gọi cuộc xung đột hiện tại là một "thất bại của trật tự quốc tế". Quan điểm này nhắc lại cảnh báo của ông tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới Davos hồi đầu năm về việc hệ thống toàn cầu do Mỹ dẫn dắt đang lung lay dữ dội.

Đặc biệt, ông Carney phê phán việc Mỹ và Israel hành động đơn phương, bỏ qua sự tham vấn với Liên Hợp Quốc và các đồng minh thân cận như Canada. Ông kêu gọi các bên cần nhanh chóng giảm leo thang và ưu tiên hợp tác ngoại giao để tránh một cuộc chiến quy mô lớn hơn, bảo vệ dân thường và tìm kiếm các thỏa thuận hạt nhân lâu dài.

Chiến dịch không kích ngày 28/2 của Mỹ và Israel nhắm vào các cơ quan tình báo, quốc phòng và hạ sát Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei đang đối mặt với những chất vấn gay gắt về luật pháp quốc tế. Dù Washington và Tel Aviv lý giải đây là đòn "tập kích phủ đầu" để ngăn chặn hiểm họa hạt nhân, nhiều chuyên gia cho rằng hành động này thiếu cơ sở pháp lý vững chắc.

Theo Hiến chương Liên Hợp Quốc, việc sử dụng vũ lực chống lại một quốc gia có chủ quyền bị nghiêm cấm, ngoại trừ quyền tự vệ phủ đầu trong những điều kiện cực kỳ hẹp của "học thuyết Caroline". 

Học thuyết này yêu cầu mối đe dọa phải mang tính tức thời, áp đảo và không còn thời gian cân nhắc. Các chuyên gia quan hệ quốc tế từ Đại học Sunshine Coast (Australia) nhận định: "Không có điều kiện nào như vậy tồn tại với Iran vào ngày 28/2".

Tại nội bộ Canada, lập trường của ông Carney cũng vấp phải sự phản đối từ chính đảng Tự do cầm quyền. Cựu ngoại trưởng Lloyd Axworthy đã so sánh sự việc này với cuộc chiến Iraq năm 2003, cảnh báo rằng việc Mỹ đơn phương sử dụng vũ lực đối với quốc gia thứ 7 dưới thời Tổng thống Donald Trump là một hồi chuông cảnh báo về tính chính danh của các chiến dịch quân sự.

Cuộc chiến bắt nguồn từ những căng thẳng tích tụ sau khi Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân JCPOA vào năm 2018. Sau đòn tấn công của liên quân, Iran đã đáp trả bằng làn sóng tên lửa và thiết bị bay không người lái (UAV) vào Israel và các căn cứ Mỹ trong khu vực, gây thiệt hại nặng nề tại nhiều nước Vùng Vịnh.

Số liệu từ Hội Trăng lưỡi liềm đỏ Iran ngày 3/3 cho thấy những con số thương vong kinh hoàng: 787 người đã tử nạn tại Iran. Phía Israel ghi nhận ít nhất 11 người chết, trong khi quân đội Mỹ mất 6 binh sĩ cùng nhiều thương vong khác rải rác khắp Trung Đông. Giữa bối cảnh khói lửa, các cường quốc như Pháp, Đức và Anh dù cam kết bảo vệ lợi ích đồng minh nhưng vẫn nhấn mạnh vào các hành động mang tính phòng vệ để kiềm chế thảm họa.

QT (SHTT)