Sau thời gian dài tranh tụng tại các cấp tòa án, Thụy Điển đã chính thức đưa ra quyết định cuối cùng về việc chuyển giao một con tàu hàng bị bắt giữ — bị nghi thuộc "đội tàu bóng tối" của Nga — cho phía Ukraine.

Ngày 4/8, Tòa án Tối cao Thụy Điển đã tuyên bố bác bỏ đơn kháng cáo từ công ty Caffa Shipping — chủ sở hữu con tàu Caffa dài 96 mét đang bị chính quyền nước này giam giữ. Quyết định bác đơn này đồng nghĩa với việc phán quyết chuyển giao phương tiện cho Ukraine, vốn đã được hai cấp tòa án của Thụy Điển thông qua trước đó theo đề nghị từ phía Kiev, chính thức có hiệu lực thi hành và không thể đảo ngược.

Hai tàu bị khám xét là Caffa (trái) và Sea Owl I neo đậu cạnh nhau bên ngoài Thụy Điển ngày 13/3. Ảnh: Reuters
Tàu Caffa (trái) và Sea Owl I neo đậu cạnh nhau ngoài khơi Thụy Điển sau khi bị bắt hồi tháng 3. Ảnh: Reuters

Đại diện Tòa án Tối cao Thụy Điển khẳng định ngắn gọn: "Chúng tôi không cho phép kháng cáo. Do đó, phán quyết của tòa phúc thẩm là cuối cùng".

Ngay sau khi thông tin được công bố, Ngoại trưởng Ukraine Andriy Sybiga đã lên tiếng gửi lời cảm ơn tới Thụy Điển. Ông nhấn mạnh đây là một phán quyết mang tính bước ngoặt và tạo ra tiền lệ đặc biệt quan trọng. Theo ông, sự phối hợp quyết liệt giữa lực lượng công tố, cơ quan hành pháp cùng một nền tư pháp độc lập, công bằng đã biến nguyên tắc buộc các bên liên quan chịu trách nhiệm trở thành những kết quả thực tế cụ thể.

Màn đột kích ngoài khơi và những cáo buộc gian lận

Trở lại thời điểm ngày 6/3, lực lượng chức năng Thụy Điển đã bất ngờ đổ bộ và tiến hành khám xét tàu Caffa (treo cờ Guinea) khi con tàu này đang di chuyển ngoài khơi thành phố Trelleborg trên hành trình hướng về thành phố St. Petersburg của Nga. Tại thời điểm kiểm tra, trong số 11 thuyền viên có mặt trên tàu thì có tới 10 người mang quốc tịch Nga.

Theo thông tin từ Tòa án quận Ystad (Thụy Điển), việc bắt giữ và xử lý con tàu được thực hiện dựa trên đề nghị tương trợ tư pháp từ Ukraine, trong bối cảnh tàu Caffa đang là mục tiêu thuộc một cuộc điều tra hình sự do phía Kiev tiến hành.

Cụ thể, ông Vladyslav Vlasiuk — Ủy viên phụ trách chính sách trừng phạt của Ukraine — cáo buộc tàu Caffa đã tham gia vào các hoạt động vận chuyển ngũ cốc được thu gom từ các khu vực do Nga kiểm soát. Trong đó, con tàu bị chỉ ra đã bốc một lô hàng ngũ cốc từ cảng Sevastopol thuộc bán đảo Crimea vào tháng 7/2025, sau đó di chuyển và dỡ toàn bộ số hàng này tại cảng Tartus của Syria.

Tiền lệ chưa từng có đối với "đội tàu bóng tối"

Theo ghi nhận từ kênh truyền hình TV4 của Thụy Điển, sự việc lần này đánh dấu thời điểm đầu tiên một cơ quan tư pháp ra quyết định tịch thu và chuyển giao một phương tiện thuộc "đội tàu bóng tối" của Nga cho Ukraine.

Khái niệm "đội tàu bóng tối" vốn được giới chức phương Tây dùng để chỉ những con tàu nghi vấn được Nga vận hành nhằm né tránh các biện pháp trừng phạt. Các phương tiện này thường được quản lý thông qua một mạng lưới các công ty bình phong phức tạp để che đậy chủ sở hữu thực sự. Chúng thường là những con tàu đã qua nhiều năm sử dụng, rơi vào tình trạng xuống cấp, không được trang bị bảo hiểm đầy đủ và có cấu trúc sở hữu hoàn toàn thiếu minh bạch.