Cái chết của Quang Tự đế vẫn luôn là một bí ẩn, khiến hậu thế đời sau luôn đau đáu.

Từ Hi Thái Hậu của triều đại nhà Thanh ở Trung Quốc nổi tiếng là một người phụ nữ vô cùng tàn độc. Với quyền lực cực hạn hơn cả Hoàng đế, bà đã làm nên những chuyện tày trời khiến người đời không ngừng oán hận. Đến lúc cận kề cái chết, Từ Hi vẫn còn chưa muốn an phận là còn ra tay hại chết cả Hoàng đế đang trị vì.

Sau khi Hàm Phong đế qua đời, Từ Hi nhờ đặc ân có con trai mà được tôn làm Thái hậu. Từ đó, bà bắt đầu từ từ thu gom quyền lực về tay mình. Năm 1875, Đồng Trị đế băng hà vì bệnh. Từ Hi để đứa cháu 4 tuổi của mình đăng cơ làm Hoàng đế, lấy hiệu là Quang Tự đế.

Quang Tự đế mang danh là vua một nước nhưng lại không hề có thực quyền, sau thì lại bị Từ Hi khống chế nên không thể làm được chuyện trọng đại gì cả.

Năm thứ 34 Quang Tự (1908), Lão Phật gia Từ Hi Thái Hậu lâm bệnh nặng, chỉ có thể nằm thở một cách nặng nhọc trên giường. 

Ngày 10/10 cùng năm (ngày 4/11 Dương lịch) là sinh nhật 74 tuổi của Từ Hi. Chiếu theo quy tắc thường lệ, Quang Tự đế cùng văn võ bá quan trong triều phải đến chúc mừng sinh thần Thái hậu. Nhưng điều này lại khiến cho Từ Hi nổi giận lôi đình và có thái độ trốn tránh không muốn gặp để tiếp nhận nghi lễ chúc thọ.

Trong "Sùng Lăng Truyền Tín Lục" của Uẩn Dục Đỉnh (từng làm quan chuyên ghi chép lại mọi thứ của Quang Tự đế) có thể hiện: Mặc dù Thái hậu lâm bệnh nặng, nhưng bà vẫn không cam tâm với tình trạng của mình. 

Khi có kẻ lan truyền bệnh tình của bà, Từ Hi đã tức giận mà nói rằng: "Ta không thể chết trước ngươi được". "Ngươi" ở đây chính là chỉ Quang Tự đế. Thời điểm Thái hậu mắc bệnh, Quang Tự đế chỉ mới 38 tuổi mà thôi.

Từ Hi Thái Hậu lo lắng mình sẽ chết trước Quang Tự đế. Một khi bà chết đi, Quang Tự đế sẽ nắm quyền và phá vỡ hết những thế lực bà đã gây dựng. Thế là, Từ Hi tìm đủ mọi cách để trị bệnh, thậm chí còn cho người trù ếm Quang Tự đế chết sớm. 

Nhưng điều làm cho Thái hậu tức giận hơn cả là bệnh tình của bà ngày một trầm trọng, trong khi đó Quang Tự vẫn khỏe mạnh như thường.

Mãi đến ngày 14/11/1908, cũng là 10 ngày sau lễ sinh nhật của Từ Hi, Quang Tự đế đột ngột qua đời. Sang ngày hôm sau, Từ Hi cũng nhắm mắt xuôi tay.

Cái chết của Quang Tự đế vẫn luôn là một bí ẩn. Người ta cho rằng chính Từ Hi đã hại chết Quang Tự. Trong cuốn "Chẩn Trị Quang Tự Đế Bí Ký" ghi chép: "Ba ngày trước khi Quang Tự đế qua đời, ngài bị đau bụng liên tục, đến mức chỉ biết nằm lăn lộn trên giường. Sắc mặt phát đen, lưỡi biến vàng". 

Điều này giống với những biểu hiện của người bị trúng độc, khác hoàn toàn với tình trạng bệnh tật của Quang Tự đế trước đó.

Đến đây, ta phải suy xét đến bệnh tình của Quang Tự đế là gì? Trong thời gian trị vì ngôi Hoàng đế, Quang Tự luôn bị Từ Hi chèn ép quá mức, mất hết quyền lực chính trị, dẫn đến chứng tâm lý căng thẳng cực độ cho Quang Tự. 

Theo đó, Quang Tự đế đã mắc phải chứng bệnh thần kinh từ sớm. Một năm trước lúc qua đời, căn bệnh đã ăn sâu đến tận xương cốt. Khi Thái hậu mắc bệnh nặng, vì quá đỗi vui mừng nên Quang Tự đế mới có vẻ khỏe khoắn bất thường như vậy, chỉ là "hồi quang phản chiếu" mà thôi.

Giả thuyết Quang Tự đế chết vì bệnh được nhiều chuyên gia tán đồng nhất. Thế nhưng đến năm 2008, chuyên gia khảo cổ sau khi kiểm nghiệm sợi tóc của Quang Tự đế thì phát hiện bên trong có chứa thành phần của Diarsenic trioxide (một chất thường được dùng gây mờ trên vật liệu gốm), với lượng chất độc cao gấp 2000 lần so với người bình thường. 

Sau khi xét nghiệm hết toàn bộ thi hài của Quang Tự, chuyên gia phát hiện phần bụng là nơi chứa nhiều chất này nhất. Điều này chứng thực Quang Tự chết là bị trúng độc.

Đến đây, giới chuyên gia đã lật ngược lại cái chết của Quang Tự đế. Trong cuốn "Khải Công Khẩu Thuật Lịch Sử" có ghi chép: "Trước lúc Từ Hi qua đời, có người nhìn thấy một thái giám bưng một chén có nắp đậy đi ra từ Lạc Thọ đường. Sau khi hỏi han thì thái giám nói đó chính là chén sữa chua mà Lão Phật gia thưởng cho Vạn Tuế gia".

Ngoài ra, còn một giả thuyết được đưa ra: Chén sữa chua này chính là nguyên nhân dẫn đến cái chết của Quang Tự đế. Từ Hi Thái Hậu chính là người chủ mưu đầu độc Hoàng đế. Chuyên gia phân tích, đây không phải là hành vi tự phát của một thái giám bình thường, phải là một người có quyền lực cực cao mới có thể cả gan làm hại Hoàng đế như vậy.

Theo Phan (Pháp Luật & Bạn Đọc)