Ukraine đặt mục tiêu sản xuất 1.000 máy bay không người lái (UAV) đánh chặn mỗi ngày để đối phó với chiến thuật “bão hòa phòng không” của Nga. Kế hoạch này có thể ảnh hưởng đáng kể tới cục diện trên không của xung đột.

Trong chuyến thăm một nhà máy sản xuất UAV đánh chặn hôm 25/7, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết, nước này đã đặt mục tiêu sản xuất tới 1.000 khí tài này mỗi ngày. Ông Zelensky nhấn mạnh, các quan chức liên quan sẽ phải “chịu trách nhiệm cá nhân” nếu Kiev không hoàn thành mục tiêu này.

Kế hoạch hiện được coi là giải pháp then chốt để bảo vệ các thành phố Ukraine trước những đợt tấn công trên không của Nga, đặc biệt sau đêm 9/7 khi các lực lượng Moscow triển khai 728 UAV và 13 tên lửa trong một đợt không kích quy mô lớn nhất từ trước tới nay.

UAV 1.jpg
Một UAV cảm tử Shahed của Nga bị Ukraine bắn rơi. Ảnh: CSIS

Theo Bộ Chuyển đổi số Ukraine, đây là dự án phối hợp quy mô lớn giữa các tập đoàn quốc phòng nhà nước như Ukroboronprom, những công ty công nghệ quân sự khởi nghiệp như Brave 1 và các đối tác quốc tế. Kiev dự kiến tập trung vào các UAV tầm ngắn, giá rẻ khoảng 3.000 USD/chiếc và có khả năng tiêu diệt UAV cảm tử Shahed, UAV mồi nhử và tên lửa hành trình giá trị thấp. Mục tiêu này vượt xa năng lực hiện tại, vốn chỉ đạt vài nghìn UAV mỗi tháng.

Giới quan sát nhận định, kế hoạch này nếu thành công sẽ giúp Ukraine lần đầu tiên tạo ra một lớp phòng không chi phí thấp, phân tán thay vì phụ thuộc quá nhiều vào các tên lửa Patriot hay NASAMS vốn khan hiếm và vô cùng đắt đỏ, có giá lên tới 4 triệu USD/quả.

Động lực cho sự chuyển hướng 

Trong hơn nửa năm qua, Nga đã gia tăng chiến thuật “bão hòa phòng không” bằng cách phóng hàng trăm UAV cảm tử Shahed, UAV mồi nhử Parodiya và tên lửa hành trình mỗi đêm. Theo báo cáo phân tích của Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS), Nga đã triển khai số lượng lớn UAV Parodiya nhằm làm quá tải radar phòng không và buộc Ukraine phải tiêu tốn tên lửa đắt đỏ để bắn chặn chúng.

Trong tháng 7, Ukraine đã trích ra hàng chục triệu USD từ ngân sách quốc phòng kỷ lục khoảng 39 tỷ USD phân bổ cho năm 2025 để đẩy nhanh sản xuất UAV đánh chặn giá rẻ. Chi phí sử dụng tên lửa Patriot hoặc NASAMS để vô hiệu hóa các mục tiêu như UAV Shahed có thể lên tới hàng triệu USD mỗi quả, trong khi UAV đánh chặn chỉ có giá vài nghìn USD/chiếc. Chiến lược này nhằm cân bằng chi phí và duy trì sức bền cho hệ thống phòng không của Kiev khi phải đối mặt với chiến thuật “bão hòa phòng không” ngày càng dồn dập của Moscow.

Nga hiện vẫn có 2 lợi thế then chốt. Thứ nhất là năng lực sản xuất UAV và tên lửa vượt trội, với chuỗi cung ứng trong nước ổn định cùng nguồn hỗ trợ từ Iran và Triều Tiên. Tình báo phương Tây đánh giá, Nga có thể duy trì sản xuất 300 - 400 UAV và tên lửa mỗi ngày trong các đợt cao điểm và đang mở rộng các nhà máy sản xuất UAV tại Tatarstan, khu Alabuga. Thứ hai, chiến thuật sử dụng lượng lớn UAV mồi nhử đã khiến hệ thống radar của Ukraine bị quá tải, tạo cơ hội cho tên lửa thật xuyên thủng phòng thủ.

UAV 2.jpg
Mảnh vỡ của UAV mồi nhử Parodiya cho thấy ống kính Luneburg bên trong. Ảnh: Cục tình báo quốc Phòng Ukraine

Khả năng đảo chiều thế trận 

Giới quan sát nhận định, nếu thành hiện thực, kế hoạch 1.000 UAV đánh chặn/ngày của Ukraine có thể tạo “lưới cản giá rẻ” để giảm áp lực từ các đợt tấn công dồn dập của Nga. UAV đánh chặn có thể hoạt động phân tán, tự động nhận diện mục tiêu thật - giả bằng trí tuệ nhân tạo (AI), đồng thời bảo vệ cơ sở hạ tầng trọng yếu. Ước tính, chúng có thể giúp Ukraine giảm ít nhất 30 - 40% số UAV và tên lửa Nga vượt qua phòng không, tiết kiệm hàng tỷ USD chi phí đánh chặn mỗi năm.

Tuy nhiên, các chuyên gia của Viện Nghiên cứu chiến lược quốc tế (IISS) cho rằng, mục tiêu trên “rất tham vọng” vì đòi hỏi chuỗi cung ứng linh kiện và động cơ UAV ổn định. Ukraine vẫn phụ thuộc nhiều vào linh kiện nhập khẩu từ Mỹ và châu Âu, yếu tố dễ bị gián đoạn nếu viện trợ chậm. Việc huấn luyện vận hành UAV đối kháng và đồng bộ với mạng lưới phòng không hiện có cũng là thách thức lớn.

Nga chắc chắn sẽ không để yên. Moscow đã bắt đầu thử nghiệm UAV tốc độ cao hơn, ít bị radar phát hiện và cải tiến mồi nhử điện tử để gây nhiễu hiệu quả hơn. Ngoài ra, Nga đang nghiên cứu hệ thống phòng thủ bằng laser Posokh, có thể phá hủy UAV giá rẻ của Ukraine ở cự ly ngắn với chi phí cực thấp, yếu tố có thể làm suy giảm hiệu quả của các UAV đánh chặn.

Cuộc đua UAV giữa Nga và Ukraine đang mở ra mô hình “giao tranh bầy đàn” mới bằng các thiết bị giá rẻ và phân tán. NATO và phương Tây đang theo dõi sát vì nếu Ukraine thành công, đây sẽ là tiền lệ để các quốc gia quy mô nhỏ cân bằng ưu thế trên không với các cường quốc bằng công nghệ UAV giá rẻ.

Tuy nhiên, tác động sẽ không đến ngay lập tức. Nga vẫn nắm ưu thế ở các tên lửa đạn đạo và hành trình tầm xa, những khí tài mà UAV đánh chặn tầm ngắn khó thay thế hoàn toàn. Cán cân trên không chỉ thực sự thay đổi nếu Ukraine đồng thời xây dựng hệ thống radar di động thế hệ mới, hệ thống gây nhiễu chủ động cũng như nhận được viện trợ từ phương Tây để hình thành mạng lưới phòng không đa tầng.

Trong ngắn hạn, Nga vẫn có thể duy trì áp lực nếu Ukraine chưa đạt mục tiêu sản xuất. Song, về lâu dài, tốc độ đổi mới công nghệ và khả năng Kiev phối hợp UAV đánh chặn với hệ thống chiến lược do phương Tây viện trợ dự kiến có thể tạo ra những thay đổi đáng kể về cán cân trên không.