Vì sao Bộ trưởng Hải quân Mỹ bị sa thải chớp nhoáng?

Quyết định bãi nhiệm Bộ trưởng Hải quân John Phelan vào tối ngày 22/4 (giờ địa phương) đã tạo nên một cơn địa chấn chính trị ngay tại trung tâm quyền lực quân sự Mỹ. 

Việc ông Phelan phải rời nhiệm sở "ngay lập tức" không chỉ là một thay đổi nhân sự đơn thuần mà còn là kết quả của một quá trình xung đột quyền lực âm ỉ kéo dài nhiều tháng giữa giới lãnh đạo dân sự và quân sự tại Lầu Năm Góc.

Nguồn cơn của sự rạn nứt này bắt nguồn từ những quan điểm đối lập về chiến lược phát triển hạm đội tương lai. Trong khi Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth và các cộng sự chủ chốt như Thứ trưởng Steve Feinberg đang quyết liệt thúc đẩy việc chuyển đổi sang các loại tàu không người lái, thiết kế nhỏ gọn và chi phí thấp để tối ưu hóa khả năng tác chiến phân tán, thì ông Phelan lại đi ngược dòng dư luận khi dành sự ưu tiên tuyệt đối cho dự án thiết giáp hạm khổng lồ mang tên “Trump Class”.

Dự án này bị giới lãnh đạo Bộ Chiến tranh đánh giá là một sai lầm chiến lược nghiêm trọng, không chỉ vì chi phí lên tới hàng tỷ USD ngay từ giai đoạn khởi động mà còn vì tư duy tác chiến được cho là đã lỗi thời trước các đối thủ cạnh tranh. 

Sự chậm trễ trong việc gia tăng số lượng tàu chiến cùng với những bước cải cách thiếu hiệu quả của ông Phelan đã khiến niềm tin của ông Hegseth cạn kiệt. Với Bộ Chiến tranh, việc duy trì ưu thế trước các đối thủ như Trung Quốc đòi hỏi một tốc độ thay đổi nhanh hơn nhiều so với những gì ông Phelan đang thực hiện.

Sự cố "vượt cấp" và màn xác minh kịch tính tại Nhà Trắng
Bên cạnh những bất đồng chuyên môn, một yếu tố mang tính quyết định dẫn đến sự ra đi của ông Phelan là việc ông thường xuyên duy trì kênh liên lạc trực tiếp với Tổng thống Donald Trump, bỏ qua hệ thống chỉ huy trực tiếp tại Lầu Năm Góc. Hành vi này bị coi là hành động "vượt cấp" gây phân mảnh các quyết định chiến lược và làm suy yếu vai trò quản lý của Bộ trưởng Chiến tranh.

Sự kịch tính lên đến đỉnh điểm sau cuộc họp tại Nhà Trắng ngày 22/4. Khi thông báo sa thải được đưa ra, ông Phelan dường như đã không tin rằng đây là ý định trực tiếp của Tổng thống. 

Theo các nguồn tin, ông đã lập tức thực hiện một loạt cuộc gọi xác minh và thậm chí đã đích thân đến tận khu vực tiền sảnh Cánh Tây của Nhà Trắng để tìm gặp các quan chức cao cấp. Tuy nhiên, hy vọng của ông đã bị dập tắt sau một cuộc gặp ngắn ngủi với chính Tổng thống Trump, người đã xác nhận trực tiếp rằng ông không còn giữ chức vụ lãnh đạo Hải quân.

Một nhiệm kỳ dang dở và làn sóng thanh lọc nhân sự
Ông John Phelan, một doanh nhân và nhà tài chính từng đóng góp hàng triệu USD cho chiến dịch tranh cử, bước vào Hải quân với kỳ vọng sẽ mang lại một tư duy điều hành mới mẻ. 

Dù đã có những động thái quyết liệt như hủy bỏ dự án tàu hộ vệ lớp Constellation gặp nhiều trục trặc hay tinh giản bộ máy, nhưng kết quả thực tế lại không mấy khả quan. Sản lượng đóng tàu vẫn trì trệ, trong khi sự ra đi của các trợ lý chủ chốt như Chánh văn phòng Jon Harrison đã khiến ông ngày càng đơn độc trong các quyết định của mình. Quan điểm gây tranh cãi về việc đóng tàu chiến tại nước ngoài cũng khiến ông vấp phải làn sóng chỉ trích từ cả hai đảng.

Việc thay đổi lãnh đạo Hải quân diễn ra vào thời điểm vô cùng nhạy cảm khi lực lượng này đang trực tiếp thực thi lệnh phong tỏa các cảng của Iran, ngăn chặn hàng chục tàu thuyền tại eo biển Hormuz. Đây không phải là trường hợp cá biệt, bởi trước đó Tham mưu trưởng Lục quân, Tướng Randy George, cũng đã phải rời ghế.

Hiện tại, Thứ trưởng Hung Cao đã được chỉ định tạm quyền Bộ trưởng Hải quân. Sự ra đi của ông Phelan được xem là một mắt xích trong chiến dịch "tái cấu trúc sâu rộng" của Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth nhằm thanh lọc bộ máy lãnh đạo, đảm bảo sự thống nhất tuyệt đối với chiến lược quân sự mới của Nhà Trắng giữa bối cảnh an ninh khu vực đầy biến động.