Vì sao Kuwait bắn nhầm tới 3 tiêm kích F-15 của Mỹ?

Ba chiếc F-15E bị bắn hạ ngay trên bầu trời Kuwait. Trong môi trường tác chiến dày đặc mục tiêu như tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và UAV, nguy cơ bắn nhầm không phải điều chưa từng xảy ra. Tuy nhiên, việc cùng lúc mất tới ba máy bay cho thấy khả năng các kíp phòng không đã khai hỏa vào hầu hết mục tiêu xuất hiện trên màn hình radar. Dù vậy, kết luận cuối cùng vẫn phải chờ cuộc điều tra của Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM).

Kuwait hiện sở hữu nhiều hệ thống phòng không hiện đại như Patriot PAC-3 MSE, PAC-2 nâng cấp, HAWK (MIM-23), NASAMS và SPADA 2000. Trong đó, PAC-3 sử dụng cơ chế đánh chặn động năng, buộc phải va chạm trực tiếp với mục tiêu, còn PAC-2 mang đầu đạn phân mảnh nổ gần. Các hệ thống này đều dựa vào radar mặt đất để dẫn bắn.

Một đoạn video ghi lại cảnh một F-15 rơi tự do với phần cánh đuôi bị phá hủy cho thấy máy bay có thể đã trúng tên lửa ở giai đoạn cuối. Có nhận định cho rằng tên lửa sử dụng cơ chế tự dẫn hồng ngoại thay vì radar, song đây mới chỉ là suy đoán.

Ngoài Patriot, Kuwait còn vận hành NASAMS – hệ thống có thể triển khai các tên lửa như AMRAAM (AIM-120) và AIM-9 từ mặt đất. Các loại tên lửa này dùng đầu đạn phân mảnh nổ gần và tự dẫn hồng ngoại ở pha cuối. SPADA 2000 với tên lửa Aspide 2000 cũng là một phần trong mạng lưới phòng không tầm thấp đến trung của nước này.

Trong khi đó, Iran đã tấn công các mục tiêu tại Kuwait bằng tên lửa đạn đạo Khaybar, tên lửa hành trình Qadr 380 cùng UAV Arash-2 và Shahed 136. Nhiều khả năng các tiêm kích F-15 được triển khai để đối phó UAV và có thể cả tên lửa hành trình. Nếu vậy, các tổ hợp phòng không mặt đất lẽ ra tập trung vào tên lửa đạn đạo – mục tiêu nguy hiểm hơn và có quỹ đạo bay khác biệt. Việc khai hỏa đồng thời vào nhiều loại mục tiêu có thể phản ánh sự thiếu đồng bộ trong phối hợp giữa lực lượng Mỹ và Kuwait.

Một điểm đáng chú ý là Patriot thường đánh chặn tên lửa đạn đạo ở độ cao thấp và khá gần mục tiêu cuối, trùng với vùng không phận nơi F-15 hoạt động. Điều này làm gia tăng nguy cơ xung đột mục tiêu trong không gian tác chiến hạn hẹp.

Để ngăn chặn bắn nhầm, các hệ thống phòng không Mỹ được trang bị IFF – cơ chế nhận diện địch - ta bằng tín hiệu mã hóa. Phòng không Kuwait được cho là liên kết với trung tâm chỉ huy IFF của CENTCOM tại Qatar, và các máy bay Mỹ sẽ không hoạt động nếu mã nhận diện chưa được cập nhật. Kuwait cũng đã nâng cấp thành phần IFF của Patriot, dù quá trình chưa hoàn tất hoàn toàn.

Một giả thuyết đang được điều tra là khả năng Iran tiến hành gây nhiễu điện tử, làm gián đoạn IFF hoặc radar Kuwait. Iran được cho là sở hữu các hệ thống gây nhiễu như Cobra V8, Sayyad-4 cải biến và Avtobaza-M. Tuy nhiên, nhiều hệ thống này đặt ở khoảng cách xa, khiến khả năng tác động trực tiếp đến IFF của Kuwait còn gây tranh cãi.

Nếu loại trừ yếu tố gây nhiễu, nguyên nhân có thể đến từ lỗi vận hành hoặc sự cố kỹ thuật. Dù không có IFF, các kíp chiến đấu vẫn có thể phân biệt mục tiêu dựa vào tốc độ và đặc tính bay – F-15 nhanh hơn UAV nhưng chậm hơn đáng kể so với tên lửa, đặc biệt ở pha cuối. Việc bắn nhầm ba tiêm kích vì thế làm dấy lên nghi vấn về việc khai hỏa thiếu kiểm soát trong thời điểm căng thẳng cao độ.

Sự cố này cho thấy thách thức lớn trong tác chiến hiện đại: khi bầu trời cùng lúc xuất hiện tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình, UAV và tiêm kích đồng minh, chỉ một sai lệch nhỏ trong phối hợp, nhận diện hay tích hợp hệ thống cũng có thể dẫn tới hậu quả nghiêm trọng. Kết luận cuối cùng sẽ phụ thuộc vào kết quả điều tra, nhưng rõ ràng đây là một bài học đắt giá về quản lý hỏa lực trong chiến tranh công nghệ cao.