Vụ Flydubai chở hàng trăm người Israel gặp sự cố: Nỗi ám ảnh không tặc trở lại

Trên chuyến bay Flydubai gặp sự cố ngày 30/9, phần lớn hành khách được xác định là công dân Israel. Vụ việc dù còn nhiều chi tiết chưa được làm rõ đã gợi lên những lo ngại về an ninh hàng không và nguy cơ các chuyến bay trở thành mục tiêu tấn công.

Theo Times of Israel, sự cố này khiến người ta nhớ lại một loạt vụ việc trong quá khứ nhằm vào người Israel.

Ngày 28/11/2002, một vụ đánh bom xe xảy ra tại khách sạn Paradise ở Mombasa, Kenya, thuộc sở hữu của một doanh nhân Israel. Vụ tấn công khiến 10 người Kenya và 3 người Israel thiệt mạng, cùng 80 người bị thương.

Cùng thời điểm, hai tên lửa đất đối không được phóng về phía một máy bay thuê chuyến của Israel đang cất cánh từ sân bay Mombasa. Các tên lửa không trúng mục tiêu, giúp toàn bộ 271 người trên máy bay an toàn.

Trước đó hơn một năm, 78 hành khách và thành viên phi hành đoàn, phần lớn là người Israel, thiệt mạng khi chuyến bay từ Tel Aviv đến Novosibirsk vô tình bị Không quân Ukraine bắn hạ.

Những ký ức về các vụ không tặc do những nhóm khủng bố thực hiện cũng thường trở lại trong tâm trí người Israel mỗi khi công dân nước này trở thành mục tiêu trên các chuyến bay.

Năm 1976, trong chiến dịch giải cứu con tin tại Entebbe, Uganda, lực lượng đặc nhiệm Israel đã giải cứu thành công 102 trong số 106 con tin sau khi một chuyến bay của Air France bị ép chuyển hướng đến Uganda. Tuy nhiên, chỉ huy chiến dịch Yoni Netanyahu, anh trai Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, đã thiệt mạng.

Siết chặt an ninh trên các chuyến bay

Máy bay từ lâu được xem là mục tiêu mà các quốc gia thù địch và nhóm khủng bố có thể nhắm tới. Một khi máy bay bị kiểm soát và buộc phải hạ cánh tại lãnh thổ thù địch, những kẻ không tặc có thể khống chế hàng chục, thậm chí hàng trăm hành khách Israel để làm con tin.

Trong trường hợp máy bay bị điều khiển lao xuống đất, thương vong đối với dân thường Israel có thể rất lớn.

Nhận thức được nguy cơ này, Israel đã xây dựng những biện pháp an ninh đặc biệt để bảo vệ các chuyến bay dân sự.

Trước khi lên máy bay, hành khách phải trao đổi với nhân viên an ninh được đào tạo để nhận diện hành vi đáng ngờ cũng như những nỗ lực che giấu thông tin.

Sau khi lên máy bay, hành khách tiếp tục được bảo vệ bởi các biện pháp an ninh đặc thù. Các hãng hàng không Israel đều bố trí nhân viên an ninh có vũ trang trên những chuyến bay quốc tế.

Máy bay của El Al còn được trang bị hệ thống phòng thủ tên lửa nhằm đối phó nguy cơ tương tự vụ việc năm 2002.

Buồng lái cũng được bảo vệ nghiêm ngặt bởi đây thường là mục tiêu trong các vụ không tặc. Cửa buồng lái có khả năng chống đạn và phải luôn được khóa trong suốt chuyến bay.

Trong trường hợp phi công cần ra ngoài để nhận đồ ăn hoặc sử dụng nhà vệ sinh, hệ thống cửa kép được thiết kế để bảo đảm luôn có một lớp cửa đóng và khóa kín.

Không quân Israel sẵn sàng ứng phó

Không quân Israel (IAF) cũng giữ vai trò quan trọng trong việc bảo vệ các chuyến bay dân sự.

Lực lượng này có quy trình xử lý các tình huống bất thường liên quan đến máy bay dân sự đang bay tới Israel, trong đó có nguy cơ xảy ra một cuộc tấn công khủng bố từ trên không.

Theo IAF, quy trình có thể được kích hoạt khi máy bay chệch khỏi đường bay dự kiến, không phản hồi liên lạc vô tuyến, phát tín hiệu khẩn cấp, gặp sự cố kỹ thuật hoặc có hành khách gặp vấn đề y tế nghiêm trọng cần hạ cánh khẩn cấp.

Khi quy trình được kích hoạt, nhiều biện pháp sẽ được triển khai để bảo vệ không phận Israel. Trong trường hợp cần thiết, không phận có thể được đóng và máy bay chiến đấu được điều động để xác định, sau đó hộ tống máy bay gặp sự cố.

Một quan chức quân sự cho biết IAF thường xuyên diễn tập quy trình này, tập trung vào khả năng xử lý nhanh và đưa ra quyết định trong thời gian ngắn.

Các lực lượng liên quan phải có khả năng chuyển từ việc phát hiện bất thường hoặc dấu hiệu khả nghi sang nắm tình hình và triển khai biện pháp ứng phó phù hợp.

Khoảng trống từ các hãng bay nước ngoài

Dù hệ thống an ninh được xây dựng nhiều lớp, sự cố ngày 30/9 cho thấy vẫn tồn tại những điểm yếu, đặc biệt liên quan đến các hãng hàng không nước ngoài khai thác đường bay tới Israel.

Những hãng như Flydubai có thể vận chuyển số lượng lớn công dân Israel ra vào nước này nhưng không áp dụng các biện pháp an ninh giống các hãng hàng không Israel.

Israel không thể buộc các hãng hàng không nước ngoài phải bố trí nhân viên an ninh trên máy bay, bảo đảm an ninh buồng lái hoặc tiến hành kiểm tra an ninh trước khi hành khách lên máy bay.

Một chuyên gia an ninh hàng không Israel nói với The Times of Israel rằng một chuyến bay chở khoảng 400 người từ Dubai có thể không có bất kỳ nhân viên an ninh nào trên máy bay.

Đáng chú ý, Israel cũng không thể hoàn toàn kiểm soát quốc tịch của các phi công nước ngoài điều khiển máy bay tới nước này.

Cơ phó trên chuyến bay Flydubai, người được cho là đã tấn công cơ trưởng và tìm cách khiến máy bay lao xuống đất, được cho là công dân Oman, quốc gia không công nhận Israel.

Israel thường đạt thỏa thuận với các quốc gia khác để ngăn phi công đến từ một số nước nhất định điều khiển máy bay bay vào Israel. Tuy nhiên, vì những lý do chưa được làm rõ, quy định này dường như không ngăn được một phi công Oman điều khiển chuyến bay chở đông hành khách Israel tới Tel Aviv ngày 30/9.

Vụ việc cũng đặt ra hàng loạt câu hỏi chưa có lời giải, trong đó có khả năng xuất hiện sự can thiệp từ bên ngoài. Cơ quan chức năng sẽ phải xác định liệu người tấn công hành động một mình hay thực hiện theo chỉ đạo của một thế lực khác.

Theo bà Juliette Kayyem, chuyên gia phân tích cấp cao về an ninh quốc gia của CNN, cuộc điều tra sẽ phải làm rõ nhiều vấn đề then chốt.

Bà cho rằng các nhà điều tra có thể bắt đầu với giả định đây là một vụ tấn công khủng bố, bởi máy bay đang trên đường đến Israel và chở nhiều hành khách mang quốc tịch Israel.

Bên cạnh đó, những khả năng khác cũng sẽ được xem xét, gồm vấn đề sức khỏe tâm thần, dấu hiệu bị cực đoan hóa của phi công, khả năng có đồng phạm hoặc sự hậu thuẫn từ một quốc gia.

Theo bà Kayyem, một vấn đề an ninh nghiêm trọng khác là làm thế nào nghi phạm, vốn là phi công, có thể tiến tới hành động như vậy mà không bị phát hiện hoặc ngăn chặn từ trước, trong khi phi công thường xuyên được đánh giá, bao gồm cả việc xem xét quan điểm chính trị và nguy cơ bị cực đoan hóa.

Bà Kayyem nhận định thảm họa đã được ngăn chặn nhờ sự cảnh giác của cơ trưởng, người bị tấn công trong buồng lái và hiện đang điều trị tại bệnh viện. Việc ông kịp thời nhận ra cần mở cửa buồng lái được cho là đã góp phần cứu sống hơn 170 người trên máy bay.

QT (SHTT)