Cuộc xung đột Nga – Ukraine tiếp tục cho thấy chiến trường hiện đại là nơi công nghệ thay đổi không ngừng, buộc các bên tham chiến phải liên tục thích nghi.
31-1769850745-vu-khi-mien-nhiem-tac-chien-dien-tu-khuay-dao-chien-truong-ukraine.webp
Một UAV được gắn dây cáp

UAV cáp quang là một phần của nhóm UAV có dây, bao gồm cả các thiết bị góc nhìn thứ nhất (FPV) cỡ nhỏ lẫn những mẫu UAV lớn hơn được nối cáp để truyền dữ liệu hoặc cung cấp nguồn điện. Điểm chung của các hệ thống này là được kết nối trực tiếp với người điều khiển thông qua dây cáp, giúp chúng không phụ thuộc vào tín hiệu vô tuyến dễ bị gây nhiễu.

Cơ chế hoạt động “cắm dây” khiến UAV có dây khó bị phát hiện và vô hiệu hóa hơn so với các UAV truyền thống. Do không phát sóng tín hiệu liên lạc ra bên ngoài, chúng gần như nằm ngoài tầm dò tìm của các hệ thống chống UAV dựa trên thu thập tín hiệu. Một số loại còn có thể duy trì trạng thái lơ lửng trong nhiều giờ nhờ khai thác nguồn điện trực tiếp từ mặt đất.

Việc Nga triển khai UAV cáp quang trên quy mô lớn trong năm 2024 đã gây bất ngờ cho Ukraine. Tại mặt trận Kursk, các UAV này bất ngờ xuất hiện, phá hủy nhiều phương tiện và khí tài, đồng thời góp phần làm gián đoạn tuyến hậu cần của Kiev. Cuối cùng, sự hiện diện của những UAV gần như không thể gây nhiễu đã giúp Moscow giành lại quyền kiểm soát khu vực này.

Sau thành công ban đầu, Nga nhanh chóng mở rộng sản xuất UAV cáp quang và từng bước thay thế các UAV điều khiển bằng sóng vô tuyến, vốn dễ bị tổn thương trước các biện pháp tác chiến điện tử. Trên thực tế, không phải mọi UAV có dây đều cần được điều khiển liên tục từ xa. Một số chỉ đóng vai trò trinh sát, lơ lửng cố định trên một khu vực để giám sát, tạo lợi thế lớn cho các hoạt động tấn công bí mật hoặc phòng thủ thụ động.

Khả năng “ẩn mình” khiến UAV có dây trở thành thách thức lớn đối với các lực lượng phòng thủ. Đặc biệt, UAV cáp quang thường sử dụng cuộn dây mỏng như sợi tóc, rất khó phát hiện và hiện chưa có giải pháp hiệu quả để vô hiệu hóa sợi cáp trong điều kiện chiến đấu thực tế. Dù các sợi cáp có thể bị đứt hoặc mắc vào chướng ngại vật, những biện pháp này vẫn mang tính tình thế.

Tại Ukraine, nhiều cách tiếp cận đã được thử nghiệm nhằm đối phó với UAV có dây, trong đó có việc bố trí dây thép gai để cắt cáp quang. Tuy nhiên, các chiến thuật này vẫn chưa tạo được ưu thế rõ rệt và tiếp tục là chủ đề tranh luận trong giới quân sự.

Một nghiên cứu của Lục quân Mỹ về UAV cáp quang thừa nhận khả năng đánh chặn thành công hiện nay vẫn rất hạn chế. Báo cáo này cho rằng các biện pháp phòng thủ chủ yếu chỉ dừng ở mức tránh né, đánh lạc hướng hoặc ngụy trang, cho thấy UAV có dây đang đặt ra bài toán khó đối với tác chiến hiện đại.