Bóng đá Việt thuở lập nước

Chúng ta biết rằng không lâu sau ngày Cách mạng tháng Tám thành công, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt ra nhiệm vụ sớm xây dựng và phát triển nền thể dục thể thao của chế độ mới. Ngày 30/1/1946, Người thay mặt chính phủ Liên hiệp Lâm thời ký Sắc lệnh số 14 thiết lập tại Bộ Thanh niên một Nha Thể dục Trung ương. Ngày 27/3 cùng năm, Người viết Lời kêu gọi Toàn dân tập thể dục đăng trên báo Cứu quốc, nhắn nhủ “Tôi mong đồng bào ta ai cũng gắng tập thể dục” bởi “giữ gìn dân chủ, xây dựng nước nhà, gây đời sống mới, việc gì cũng cần có sức khỏe mới làm thành công”.

Trong thể thao, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng rất coi trọng bóng đá. Ngày 8/3/1946, Bác Hồ đã đến sân SEPTO (sau này là Hàng Đẫy) dự buổi khai mạc hội khỏe và xem trận đấu bóng đá giữa đội Thanh niên cứu quốc Hoàng Diệu và đội Vệ quốc đoàn. Người được mời xuống đá quả bóng danh dự, thay cho tiếng còi khai mạc trận đấu. Đó thực sự là sự kiện không thể quên trong lịch sử bóng đá Hà Nội.

Và cũng chính Bác Hồ là người tổ chức trận đấu bóng đá lịch sử Việt - Pháp năm 1946. Đó là ngày 20/10/1946, sau hành trình dài 40 ngày trên biển, chiến hạm Dumont d’ Urville đưa Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng phái đoàn Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đi đàm phán bên đất Pháp, đã cập cảng Bến Ngự, Hải Phòng trong sự chào đón của hàng vạn đồng bào đất cảng.

Theo nhà văn Đặng Vương Hưng, trong bài viết đăng trên báo TT&VH năm 2006, “Bác Hồ đã có một cuộc nói chuyện ngắn gọn với cán bộ và nhân dân Hải Phòng ngay tại sân bóng Phố Ga”. Kết thúc buổi nói chuyện, Bác “mời đồng bào tới đây vào ngày mai, chúng ta sẽ tổ chức một trận đá bóng với các thủy thủ chiến hạm Dumont D’Urville của Pháp nhằm tỏ rõ thiện chí của nhân dân Việt Nam”.

Tuy được tập hợp vội vàng, những chàng trai đất Cảng Hải Phòng lại thấp bé, nhưng đội bóng Việt với kỹ thuật điêu luyện đã gây ra rất nhiều khó khăn cho đội thủy thủ Dumont d’ Urville. Chúng ta dẫn trước 1-0 sau hiệp một, tuy nhiên với tinh thần giao lưu, giữ hòa khí tránh căng thẳng không đáng có, danh thủ Nguyễn Lan cùng đồng đội khiến trận đấu kết thúc với tỷ số 1-1.

Chia sẻ với phóng viên báo Tiền Phong, cựu danh thủ Trần Duy Long nhấn mạnh “bóng đá là môn thể thao rất được yêu thích thời bấy giờ”. “Trong giai đoạn toàn quốc kháng chiến, bóng đá tạm ngưng, trước khi phong trào sôi động trở lại ngày hòa bình mới lập lại, cách mạng về tiếp quản thủ đô”, ông nhớ lại, “Hưởng ứng lời kêu gọi thanh niên thi đua yêu nước của Chủ tịch Hồ Chí Minh, bên cạnh học tập, các học sinh còn dọn rác, đào đất, chôn cột, phát cỏ lập sân ban (bóng) luyện tập, thế nên có nhiều sân vận động mới ra đời”.

“Ngày ấy học sinh sinh viên đều nghèo cả, làm gì có giày, chủ yếu đá chân đất”, cựu danh thủ Trần Duy Long nhớ lại, “Các đội bóng chân đất trình độ không cao nhưng có thừa tình yêu thể thao và nhiệt huyết tuổi trẻ”. Một bài viết trên báo Tiền Phong năm 1954 cũng ghi nhận “các bạn yêu bóng lại vui vẻ xỏ giày, và trên sân bóng Hàng Đẫy chiều 7/11, hai đội bóng giày đầu tiên từ sau ngày giải phóng đã đến giao hữu với nhau trước sự chứng kiến của hơn một nghìn khán giả”.

Cũng chính năm 1954, nhằm tạo một sân chơi lành mạnh, đồng thời khuyến khích thanh niên thi đua học tập, rèn luyện thể thao, xây dựng đất nước, báo Tiền Phong đã đề xuất tổ chức Giải thưởng bóng tròn báo Tiền Phong với 16 đội tham gia. Sau hai tháng rưỡi tranh tài, đội Tiếng Chuông giành giải nhất với phần thưởng - là chiếc bình pha-lê do thanh niên nước Cộng hòa Dân chủ Đức thân ái tặng thanh niên Việt Nam - từ tay bác sỹ Trần Duy Hưng, Chủ tịch Ủy ban Hành chính Hà Nội.

Thành công của giải góp phần thúc đẩy sự ra đời của giải bóng đá Hòa Bình vào năm 1955 (sau này chính là Giải hạng A miền Bắc). “Dù bước vào giai đoạn kháng chiến chống Mỹ, Đảng và Nhà nước vẫn hết sức coi trọng phát triển thể dục thể thao, đặc biệt là bóng đá. Chúng ta cũng có đội tuyển quốc gia thường trực ở trường huấn luyện quốc gia (Nhổn), được huấn luyện bởi các chuyên gia hàng đầu của bóng đá Xô Viết và tham dự nhiều giải quốc tế, như Giải bóng đá Việt - Trung - Triều - Mông.

Năm 1960 giải này tổ chức tại Việt Nam, trên sân Hàng Đẫy danh thủ Trần Duy Long đã tạo nên kỷ niệm đáng nhớ. “Trận cuối cùng đá với Trung Quốc, tôi lừa bóng qua cả thủ môn Trương Tuấn Tú rồi ghi bàn, khiến sân như vỡ tung” ông nhớ lại, “Trên đường biên, các nữ sinh trường Trưng Vương có nhiệm vụ thả bóng bay dành cho lễ bế mạc cũng nhảy lên ăn mừng, rồi thả hết những quả bóng đang cầm trên tay. Ông Lê Mai bên Sở Hà Nội gặp tôi mắng vốn, tại mày mà hỏng cả lễ bế mạc. May lúc ấy có bình ô xy ở cửa 6, tất cả hè nhau ra bơm bóng”.

Cũng theo ông Trần Duy Long, trong năm tháng ác liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ, đội tuyển tập luyện tại Nhổn phải đào hầm tăng xê (hầm trú ẩn) xung quanh sân. Mỗi khi nghe thấy loa phát thanh báo “máy bay địch đang vào bầu trời Hà Nội”, các tuyển thủ phải chui xuống hầm, đến khi nghe báo “máy bay địch đã đi xa”, lại lên đá tiếp.

“Ngày xưa điều kiện thiếu thốn, làm gì có giày đinh”, danh thủ góp phần làm nên chiến thắng 1-0 của ĐTQG trước tuyển thanh niên Liên Xô năm 1966 kể, “Chúng tôi phải lấy đinh guốc của chị em, gọt đi rồi đóng ngược lên. Đá xong trận đấu, bỏ giày ra chân với tất đầy máu, vì đinh đâm lên. Thời ấy ai sắm được đôi giày Ngọc Liên mua ở bốt Hàng Đậu đã là kinh khủng lắm, nhưng cũng chỉ đá vài trận là tan”.

“Trước đây điều kiện khó khăn, thiếu thốn đủ bề, anh em cầu thủ vẫn ra sân với tinh thần cao ngất, cống hiến hết mình vì màu cờ sắc áo, vì người hâm mộ. Nhắc đến thế hệ trước, tôi hy vọng các em, các cháu coi đó là động lực để thi đấu hết mình, ra sân với danh dự, niềm tự hào và mang lại vinh quang cho Tổ quốc”. Cựu tuyển thủ Trần Duy Long

“Dù bóng đá nghiệp dư, nhưng phải nói rằng các cầu thủ thời ấy đều là những người có năng khiếu thực sự, ai cũng có màu sắc, sự độc đáo riêng, để lại dấu ấn sâu đậm. Ngày nay các cầu thủ có cuộc sống tốt hơn, thậm chí kiếm tiền từ chuyển nhượng. Họ cũng được đào tạo chuyên nghiệp, bài bản, với chế độ dinh dưỡng giúp cải thiện thể hình, thể lực vượt trội thế hệ trước. Tôi mừng cho các em, các cháu, và hạnh phúc với những thành công của bóng đá Việt Nam những năm qua. Chúng ta không chỉ đăng quang ở Đông Nam Á và còn cạnh tranh sòng phẳng ở những đấu trường lớn như Asian Cup và Vòng loại World Cup.

Nhìn vào bóng đá chuyên nghiệp, thế hệ cầu thủ hiện tại cùng những gì đã đạt được trong hành trình 80 năm qua, tôi có niềm tin mạnh mẽ về tương lai tươi sáng của bóng đá Việt Nam, cả đội tuyển nam cũng như đội tuyển nữ”, ông Trần Duy Long nói trong sự xúc động và tâm huyết của người cả đời cống hiến cho sự phát triển của bóng đá Việt Nam.