Dù việc sáp nhập trên diện rộng chưa chính thức khởi động, nhiều địa phương đã âm thầm rà soát, xây dựng phương án tổ chức lại thôn, tổ dân phố, sẵn sàng triển khai khi nghị định mới được ban hành.

Theo định hướng của Chính phủ, công tác rà soát, sắp xếp thôn, bản, tổ dân phố sẽ được triển khai trên phạm vi cả nước trong năm 2026. Hiện Bộ Nội vụ đang nghiên cứu, xây dựng dự thảo Nghị định quy định về tổ chức và hoạt động của thôn, tổ dân phố.

Nội dung dự thảo bao gồm tiêu chí sắp xếp, trình tự thủ tục cũng như chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách. Văn bản này dự kiến trình Chính phủ xem xét ban hành để phục vụ lộ trình triển khai trước hoặc trong quý II/2026.

Động thái này được xem là bước hoàn thiện quan trọng nhằm đồng bộ hệ thống tổ chức cơ sở sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính các cấp thời gian qua. Khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp được đẩy mạnh, vai trò của cấp xã ngày càng lớn, đặt ra yêu cầu tổ chức lại các đơn vị dưới cấp xã cho phù hợp với quy mô và phương thức quản lý mới.

24-1771908797-chuan-bi-sap-xep-90000-thon-to-dan-pho-cho-bam-nut-kich-hoat.webp
Không khí Tết trong con hẻm nhỏ tại TPHCM (Ảnh: Trịnh Nguyễn).

Hiện cả nước có khoảng 90.000 thôn, tổ dân phố. Trong giai đoạn 2019-2021, hơn 15.000 đơn vị đã được sáp nhập. Tuy nhiên, thực tế vẫn còn nhiều nơi quy mô dân số nhỏ, phân tán, gây khó khăn cho công tác quản lý và làm phát sinh nhiều đầu mối người hoạt động không chuyên trách.

Vì vậy, việc sắp xếp lần này không chỉ dừng ở mục tiêu giảm số lượng đơn vị mà còn hướng đến tinh gọn bộ máy, đổi mới phương thức quản trị ở cơ sở và đáp ứng yêu cầu phân cấp mạnh hơn cho chính quyền cấp xã.

Dù nghị định mới chưa được ban hành, nhiều địa phương đã chủ động chuẩn bị từ sớm. Hoạt động chủ yếu hiện nay tập trung vào rà soát, thống kê hiện trạng và xây dựng phương án dự kiến.

Tại Nghệ An, công tác chuẩn bị đã được đưa vào chỉ đạo chính thức. Ngày 6/2, Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Chỉ thị 07-CT/TU về tiếp tục kiện toàn chính quyền địa phương hai cấp, trong đó yêu cầu chủ động chuẩn bị các phương án sắp xếp khối, xóm, bản, tổ dân phố khi có hướng dẫn từ Trung ương. Tỉnh cũng nhấn mạnh việc xây dựng phương án nhân sự phù hợp và tăng cường tuyên truyền để tạo sự đồng thuận trong nhân dân.

Tương tự, tại Ninh Bình, nội dung sắp xếp thôn, tổ dân phố đã được đưa vào chương trình công tác trọng tâm năm 2026. Theo Quyết định 257/QĐ-UBND, UBND tỉnh giao Sở Nội vụ chủ trì xây dựng và trình đề án sắp xếp, sáp nhập, tổ chức lại các đơn vị này trong tháng 4/2026.

Ở tầm quốc gia, nhiệm vụ sắp xếp thôn, tổ dân phố được đặt trong tổng thể chương trình cải cách bộ máy giai đoạn 2026-2030. Theo chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm cần triển khai trong quý II/2026.

Song song với việc xây dựng nghị định mới, Bộ Nội vụ cũng đang chuẩn bị kế hoạch rà soát trên phạm vi toàn quốc từ năm 2026, đồng thời đề nghị các địa phương tạm thời giữ ổn định tổ chức thôn, tổ dân phố cho đến khi có quy định mới của Chính phủ.

Việc tổ chức lại các đơn vị này sẽ gắn liền với sắp xếp đội ngũ người hoạt động không chuyên trách ở cơ sở như trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố, bí thư chi bộ, ban công tác mặt trận… Bất kỳ thay đổi nào về mô hình tổ chức đều kéo theo điều chỉnh về số lượng và cơ cấu nhân sự, vì vậy nhiều địa phương đang tính toán phương án nhân sự song hành với phương án tổ chức.

Trong thời điểm hiện tại, hoạt động của thôn, tổ dân phố vẫn được thực hiện theo quy định hiện hành. Việc bầu trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố vẫn tiến hành theo Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở và các nghị định hướng dẫn, chưa chịu tác động trực tiếp từ lộ trình sắp xếp sắp tới.