Đại biểu Quốc hội yêu cầu thủy điện xả lũ gây thiệt hại cho dân thì phải đền bù xứng đáng

Đại biểu Nguyễn Anh Trí (Hà Nội) cho rằng trong khi dự thảo đã bao quát các nội dung như quy hoạch điện, đầu tư dự án điện lực, phát triển điện gió ngoài khơi, mua bán điện và dầu khí…, thì thủy điện – đặc biệt là nhóm nhỏ và vừa – lại bị bỏ ngỏ. Ông nhấn mạnh, những hệ lụy từ việc xả lũ của các thủy điện loại này cần được nhìn nhận đầy đủ.

Theo ông Trí, thủy điện chỉ thực sự có ý nghĩa khi đảm bảo được các yêu cầu về an toàn, không gây tổn hại đến môi trường, đời sống, an ninh quốc phòng và đặc biệt là tính mạng của người dân. Tuy nhiên, thực tế từng ghi nhận gần 20 thủy điện nhỏ xả lũ khiến hạ lưu thiệt hại nặng nề.

Ông phân tích, nhiều thủy điện được xây dựng tại khu vực đồi núi, địa hình dốc, nhiều suối, nên khi xả nước dễ gây lũ quét, sạt lở và ngập nhanh. Bên cạnh đó, dung tích hồ chứa nhỏ khiến công trình không đủ khả năng điều tiết khi có mưa lớn, buộc phải xả lũ đột ngột. Đại biểu cũng thẳng thắn chỉ ra tình trạng thông báo xả lũ không kịp thời, khiến người dân vùng hạ du không có thời gian chuẩn bị ứng phó.

Ông Trí dẫn lại việc báo chí đã nhiều lần phản ánh hiện tượng “lũ chồng lũ”, và ngay trong Tờ trình số 921 cũng đã đề cập việc cần kiểm soát xả lũ của hệ thống thủy điện. Hiện khoảng 200 thủy điện nhỏ và vừa đã được phê duyệt theo Quyết định 1682.

Từ những bất cập trên, đại biểu Hà Nội đề nghị rà soát toàn diện các thủy điện nhỏ và vừa, yêu cầu khắc phục triệt để những nguyên nhân gây ra sự cố. Trường hợp không bảo đảm an toàn, công trình cần phải dừng hoạt động. Ông nhấn mạnh: nếu việc xả lũ gây thiệt hại tài sản cho người dân thì phải bồi thường thỏa đáng; nếu gây chết người thì phải xử lý trách nhiệm hình sự.

Ngoài ra, đại biểu đề nghị xem lại toàn bộ quyết định phê duyệt các dự án thủy điện loại này và không nên cho phép xây dựng thủy điện nhỏ tại khu vực địa hình dốc, nhiều suối và không có quy trình vận hành hiện đại, an toàn.

Ở nội dung khác của dự thảo nghị quyết, đại biểu Hà Sỹ Đồng (Quảng Trị) đề cập đến việc cần bổ sung tiêu chí đánh giá rủi ro với các dự án chậm tiến độ; đồng thời cho phép tỉnh chủ động đề xuất điều chỉnh các dự án lưới điện trọng điểm. Ông cũng kiến nghị rút ngắn thời gian phê duyệt chủ trương đầu tư và quy định rõ đầu mối chịu trách nhiệm trong các thủ tục về đất đai, môi trường, phòng cháy chữa cháy.

Về phát triển điện gió ngoài khơi, đại biểu Đồng đánh giá dự thảo đã có bước tiến về quy trình thẩm định và yêu cầu năng lực tài chính của nhà đầu tư, song vẫn cần rút ngắn thời gian cấp phép khảo sát và thống nhất mẫu hồ sơ.

Phát biểu giải trình, Bộ trưởng Công Thương Nguyễn Hồng Diên cho biết dự thảo đã được hoàn thiện theo hướng bổ sung điều kiện về năng lực tài chính của doanh nghiệp, quy định thủ tục chủ trương đầu tư dự án điện ngoài khơi và định hướng phát triển điện hạt nhân module nhỏ. Theo ông, cơ chế mua bán điện trực tiếp sẽ được mở rộng đối tượng cho các đơn vị bán lẻ đủ điều kiện.

Đối với thủy điện nhỏ, ông Diên nêu rõ lĩnh vực này đã có quy định hiện hành và không thuộc nhóm dự án cấp bách. Bộ Công Thương sẽ tiếp nhận ý kiến đại biểu để xem xét trong quá trình sửa đổi Luật Điện lực dự kiến vào năm 2026. Khi nghị quyết được thông qua, Chính phủ sẽ chỉ đạo các bộ, ngành tăng cường cơ chế giám sát.