Đề xuất bổ sung 3 trường hợp Nhà nước thu hồi đất

Chiều 18/11, Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng trình Quốc hội dự thảo Nghị quyết về một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai.

Trong dự thảo này, Chính phủ đề xuất bổ sung 3 trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.

Một là thực hiện dự án khu thương mại tự do, dự án trung tâm tài chính quốc tế.

Hai là sử dụng đất để thực hiện dự án thông qua thỏa thuận về nhận quyền sử dụng đất đã hết thời hạn phải hoàn thành việc thỏa thuận; hoặc hết thời gian gia hạn phải hoàn thành việc thỏa thuận mà đã thỏa thuận được trên 75% diện tích đất và trên 75% số lượng người sử dụng đất thì HĐND cấp tỉnh xem xét, thông qua việc thu hồi phần diện tích đất còn lại để giao đất, cho thuê đất cho chủ đầu tư.

Ba là tạo quỹ đất để thanh toán dự án theo hợp đồng xây dựng - chuyển giao (hợp đồng BT), để cho thuê đất tiếp tục sản xuất, kinh doanh đối với trường hợp tổ chức đang sử dụng đất mà Nhà nước thu hồi đất.

Bộ trưởng Trần Đức Thắng cho biết giá đất để tính bồi thường và giá đất tái định cư được tính theo bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất.

Theo dự thảo nghị quyết, bảng giá đất được áp dụng để tính tiền sử dụng đất, tiền thuê đất khi Nhà nước giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất, công nhận quyền sử dụng đất.

Bảng giá này cũng được áp dụng cho việc xác định giá khởi điểm để đấu giá quyền sử dụng đất; tính thuế, phí, lệ phí liên quan đến việc sử dụng đất; tính tiền xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai; bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất.

HĐND cấp tỉnh quyết định bảng giá đất, công bố, áp dụng từ ngày 1/1/2026 và sửa đổi, bổ sung khi cần thiết.

Thẩm tra nội dung này, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết đa số ý kiến trong Ủy ban đánh giá các trường hợp Nhà nước thu hồi đất sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư. Bởi, khi đó họ đã đàm phán được phần lớn diện tích đất.

Tuy nhiên, theo ông, Chính phủ cần làm rõ hơn cơ sở đề xuất tỷ lệ diện tích và số người đồng thuận. Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng đề nghị Chính phủ nghiên cứu cơ chế xử lý với phần còn lại của dự án khi nhà đầu tư đã thỏa thuận được trên 75% diện tích.

Theo cơ quan thẩm tra, Chính phủ cũng phải có quy định bảo đảm hài hòa lợi ích khi tính tiền bồi thường bằng bảng giá đất và hệ số điều chỉnh (hệ số K), tránh khả năng phát sinh khiếu nại. Bởi theo ông Mãi, giá bồi thường theo căn cứ này thường thấp hơn mức trung bình đã thỏa thuận.

Về nguyên tắc định giá đất theo thị trường, ông Mãi nói đây là điều cần thiết để hướng tới một thị trường bất động sản minh bạch và công bằng. Tuy nhiên, ông lưu ý quá trình triển khai cần được thực hiện thận trọng, có lộ trình rõ ràng với phương pháp định giá khoa học, khách quan. Đồng thời, Chính phủ cũng cần củng cố cơ sở dữ liệu và tăng vai trò giám sát của cơ quan độc lập.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng thống nhất với quan điểm Nhà nước giữ vai trò đại diện chủ sở hữu về đất đai, nên cần phải thực hiện quyền kiểm soát và quyết định giá đất. Cơ quan này đề nghị Chính phủ rà soát, quy định chuyển tiếp để bảo đảm không vướng mắc khi thực hiện.