Trong nỗ lực thúc đẩy mức sinh và hỗ trợ các gia đình trẻ, Chính phủ đang lấy ý kiến cho dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Dân số với những thay đổi mang tính bước ngoặt. Điểm nhấn đáng chú ý nhất chính là việc kéo dài thời gian nghỉ thai sản cho lao động nữ và mở rộng quyền lợi tối đa cho người cha, nhằm tạo điều kiện tốt nhất để các gia đình chăm sóc thế hệ tương lai.

Cụ thể, theo nội dung dự thảo, kể từ ngày 1/7, lao động nữ khi đón thành viên thứ hai trong gia đình sẽ được hưởng chế độ nghỉ thai sản kéo dài 7 tháng thay vì mức thông thường như hiện nay. 

Trong suốt thời gian này, cơ quan bảo hiểm xã hội sẽ đảm bảo sự ổn định về kinh tế cho gia đình bằng cách chi trả mức trợ cấp tương đương 100% mức bình quân tiền lương đóng bảo hiểm của 6 tháng liền kề trước khi nghỉ việc. 

18-1773795248-don-tin-vui-tu-17-me-sinh-con-thu-2-duoc-nghi-7-thang-cha-co-them-thoi-gian-vang-cham-soc-gia-dinh
Em bé chào đời ngày Quốc khánh 2/9/2025 tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương. Ảnh: VnExpress.

Quy định này không chỉ giúp người mẹ có thêm thời gian quý báu để phục hồi sức khỏe và gắn kết với trẻ mà còn giảm bớt áp lực tài chính trong giai đoạn đầu nuôi con.

Không chỉ dừng lại ở quyền lợi của phụ nữ, dự thảo mới và Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi còn đặc biệt chú trọng đến vai trò của người cha trong việc san sẻ gánh nặng chăm sóc gia đình.

Đối với lao động nam đang đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, quyền lợi nghỉ phép khi vợ sinh con thứ hai đã được nâng lên mức 10. ngày làm việc. Đặc biệt, đối với những gia đình đông con, kể từ đứa trẻ thứ ba trở đi, người cha sẽ được cộng thêm 3 ngày nghỉ cho mỗi bé.

Một thay đổi đầy tính nhân văn và linh hoạt khác sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 là việc kéo dài khung thời gian sử dụng quyền nghỉ thai sản của nam giới. Thay vì bị giới hạn trong vòng 30 ngày đầu sau khi vợ sinh như trước, các ông bố nay có thể linh hoạt sử dụng số ngày nghỉ này trong vòng 60 ngày. 

Luật cũng cho phép người cha được chia nhỏ thời gian nghỉ thành nhiều đợt khác nhau, miễn là đợt nghỉ cuối cùng vẫn nằm trong phạm vi 60 ngày kể từ thời điểm em bé chào đời, giúp họ có thể hỗ trợ vợ con vào những thời điểm cần thiết nhất.

Để đảm bảo tính công bằng và minh bạch, Luật Bảo hiểm xã hội 2024 cũng đề ra các tiêu chuẩn cụ thể về điều kiện hưởng thụ. Người mẹ cần có thời gian đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc từ đủ 6 tháng trở lên trong vòng 12 tháng trước khi sinh con, với cơ chế cho phép cộng dồn nếu quá trình đóng bảo hiểm bị ngắt quãng. 

Về phía nam giới, mức trợ cấp cho mỗi ngày nghỉ sẽ được tính bằng mức hưởng của một tháng chia cho 24 ngày. Ngoài ra, thời gian nghỉ của người chồng cũng được phân loại chi tiết theo tính chất của ca sinh: 5 ngày đối với sinh thường, 7 ngày nếu vợ sinh mổ hoặc sinh con dưới 32 tuần tuổi. Đặc biệt, nếu vợ sinh đôi, người cha được nghỉ 10 ngày, và con số này sẽ tăng lên 14 ngày nếu ca sinh đôi cần đến sự can thiệp của phẫu thuật.

18-1773795248-don-tin-vui-tu-17-me-sinh-con-thu-2-duoc-nghi-7-thang-cha-co-them-thoi-gian-vang-cham-soc-gia-dinh
Mẫu giấy xác nhận sinh con thứ hai. Ảnh: Dự thảo Nghị định

Về mặt thủ tục hành chính, người lao động chỉ cần chuẩn bị hồ sơ bao gồm bản sao giấy khai sinh hoặc giấy chứng sinh của trẻ, đi kèm với đó là mẫu xác nhận sinh con thứ hai có chứng nhận của Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú để hoàn thiện quy trình nhận trợ cấp.

Những điều chỉnh mang tính lịch sử này xuất hiện trong bối cảnh tình hình dân số Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức. Dữ liệu thực tế cho thấy tỷ lệ sinh trên toàn quốc đang sụt giảm liên tục một cách đáng lo ngại, từ mức 2,11 con/phụ nữ vào năm 2021 đã rơi xuống còn 1,91 vào năm 2024 và chỉ nhích nhẹ lên 1,93 vào năm 2025. 

Với tốc độ này, các chuyên gia cảnh báo Việt Nam sẽ rất khó khăn để đạt được mục tiêu duy trì mức sinh thay thế vào năm 2030. Vì vậy, việc tăng cường quyền lợi thai sản không chỉ là sự quan tâm đến hạnh phúc của mỗi gia đình mà còn là chiến lược cốt lõi để duy trì mức sinh thay thế, giảm thiểu mất cân bằng giới tính và giúp xã hội thích ứng tốt hơn với tình trạng già hóa dân số đang cận kề.