Lốc xoáy khiến 33 người thương vong ở Ninh Bình, "kẻ huỷ diệt nguy hiểm" nhất trong bão

Sáng sớm 29/9, khi Bualoi – cơn bão nguy hiểm nhất từ đầu năm đang quần thảo ở khu vực Nghệ An - Hà Tĩnh thì tại Ninh Bình, rìa phía đông bắc cơn bão, những trận dông, lốc xoáy kinh hoàng đã xảy ra.

Dù chỉ xuất hiện thời gian ngắn, dông lốc đã để lại hậu quả vô cùng tang thương với 9 người chết, 24 người bị thương, khiến Ninh Bình trở thành địa phương có thương vong cao nhất do bão Bualoi gây ra, tính đến thời điểm này.

Cùng nằm ở rìa cơn bão, khoảng 10h30 ngày 29/9, trên địa bàn các xã Thái Thụy, Thái Ninh, Đông Thái Ninh của Hưng Yên, dông lốc càn quét qua khiến 2 người chết và 9 người bị thương. Tính đến thời điểm sáng nay, dông lốc là nguyên nhân gây thương vong lớn nhất trong cơn bão Bualoi.

Ngoài Ninh Bình, Hưng Yên, dông lốc cũng xuất ở nhiều địa phương khác như Hải Phòng, Quảng Ninh, Hải Dương và Hà Nội, gây thiệt hại lớn về cơ sở vật chất.

Lý giải về việc lốc xoáy tấn công nhiều địa phương miền Bắc, ông Hoàng Phúc Lâm, Phó giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia chia sẻ, bão Bualoi có đặc điểm hoàn lưu phía bắc mạnh và rộng hơn so với hoàn lưu phía nam. Sự giao tranh giữa khối khí phía bắc với khối khí trong vùng tâm bão gây mưa dông, gió mạnh nhiều hơn.

“Khi đi vào khu vực Bắc Trung Bộ, phần rìa phía bắc bão Bualoi nằm vùng đồng bằng Bắc Bộ nên đã xảy ra dông mạnh, nhiều ổ dông lớn đã hình thành trong sáng ngày 29/9 kèm theo đó là các cơn lốc xoáy đã được ghi nhận qua camera điện thoại người dân ở các địa phương như Ninh Bình, Hưng Yên, Hải Phòng…” – ông Lâm nói

Lãnh đạo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thuỷ văn cũng cho biết, do quy mô lốc xoáy rất nhỏ, đường kính chỉ vài chục cho đến một hai trăm mét nên các radar, vệ tinh gần như là không thể nắm bắt được vị trí, hình hài của lốc xoáy. “Do đó công tác đo đạc, quan trắc, dự báo lốc xoáy rất khó, chúng tôi chỉ có thể cảnh báo trong các cơn dông có khả năng xảy ra lốc xoáy” – ông Lâm nói.

Ông Lâm cũng chia sẻ thêm, các trận lốc xoáy này có quy mô rất nhỏ (vài chục tới vài trăm mét), thời gian xảy ra ngắn (vài phút tới vài chục phút), thường được ghi nhận ở những vùng không gian rộng, như các cánh đồng, dọc các đường cao tốc, ít khi ghi nhận được trong thành phố do không gian chật hẹp hơn.

Ông Lâm cũng cảnh báo, các cơn lốc xoáy dù quy mô nhỏ nhưng tốc độ gió lại rất lớn, tương đương với gió trong bão và gió giật mạnh trong các cơn dông. Do vậy, thiệt hại về người, tài sản, cây cối, vật dụng bị cuốn theo cơn lốc rất nhiều, gây ra thiệt hại dọc theo đường di chuyển của lốc xoáy.

Ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia cho biết về mặt bản chất hiện tượng lốc xoáy cũng là một cơn bão nhưng ở quy mô rất nhỏ, cả về mặt kích thước, không gian, thời gian tồn tại.

“Bão cũng hình thành xoáy như lốc xoáy nhưng duy trì trong thời gian dài, quy mô không gian lớn, chúng ta có vệ tinh, radar, mô hình tính toán biết được hình hài, cấu trúc của bão để phân tích, theo dõi thì có thể dự báo được. Còn đối với dông, lốc xoáy xảy ra trong phạm vi hẹp, nhỏ nên chúng ta chỉ quan trắc bằng mắt thường” – ông Khiêm nói.

Theo ông Khiêm, hiện nay, khoa học khí tượng chỉ cảnh báo khả năng xảy ra lốc xoáy, vòi rồng, mưa đá trong điều kiện có các đám mây dông rất mạnh, được hình thành môi trường nóng, ẩm, bất ổn định lớn, chưa đưa được dự báo vị trí, cường độ hay diễn biến của các lốc xoáy, vòi rồng.

Nếu như cách đây 20-30 năm, lốc xoáy tại Việt Nam được coi là hiếm gặp và ít khi gây thiệt hại lớn thì nay lại xuất hiện nhiều hơn, khốc liệt hơn, gây thiệt hại lớn hơn ở cả miền Trung, đồng bằng Bắc Bộ lẫn ven biển.

Vì vậy, chính quyền các cấp cần có kịch bản phòng chống thiên tai cụ thể, chỉ đạo kịp thời khi có bão, giông lốc.

Người dân phải thường xuyên cập nhật thông tin khí tượng. Khi có cảnh báo giông lốc, cần hạn chế ra ngoài, tránh trú dưới mái tôn, gần cửa kính hoặc những nơi có nguy cơ gãy đổ. Chuẩn bị chỗ trú an toàn, gia cố nhà cửa, trường học và công trình công cộng là biện pháp thiết thực để bảo vệ tính mạng và tài sản.

Khác với mưa, gió hay nhiệt độ có thể dự báo theo ngày, lốc xoáy hình thành rất nhanh, phạm vi hẹp nên gần như không thể dự báo chính xác về thời điểm và địa điểm, chỉ cảnh báo trước 2-3 giờ, dựa vào quan sát mây giông, tín hiệu radar, vệ tinh. Với vòi rồng (mức độ dữ dội nhất của lốc xoáy), việc dự báo không khả thi mà chỉ có thể đưa ra cảnh báo nguy cơ "trong cơn giông có khả năng xuất hiện lốc xoáy mạnh", hoặc "trước và sau bão có thể kèm theo giông lốc nguy hiểm".