Luật Công chứng 2026: Giảm bớt giấy tờ, gỡ bỏ giới hạn địa lý và hướng tới số hóa toàn diện

Thay vì phải đau đầu tìm hiểu các quy định nằm rải rác ở nhiều văn bản khác nhau, người dân và doanh nghiệp sắp tới sẽ dễ dàng tra cứu thông tin thông qua một nền tảng tập trung. 

Theo đó, Luật Công chứng sửa đổi đã chính thức loại bỏ 6 loại giao dịch bắt buộc phải công chứng vốn đang được quy định tại các nghị định hiện hành. Bộ Tư pháp sẽ đóng vai trò chủ trì, phối hợp cùng các bộ, ngành liên quan để rà soát, cập nhật và công khai danh mục các giao dịch bắt buộc này ngay trên Cổng thông tin điện tử của Bộ. 

Bước tiến này không chỉ dẹp bỏ nguy cơ xung đột, chồng chéo với các luật chuyên ngành mà còn là một đòn bẩy pháp lý quan trọng giúp tổ chức, cá nhân tiết kiệm đáng kể chi phí tuân thủ, đồng thời nâng cao tính ổn định và minh bạch của cả hệ thống pháp luật trên toàn quốc.

Bên cạnh đó, nỗi ám ảnh mang tên "chuẩn bị một núi giấy tờ" hay "đi sao y bản chính trước khi công chứng" sẽ sớm lùi vào dĩ vãng. Đạo luật mới tạo ra một cuộc cách mạng trong quy trình tiếp nhận hồ sơ bằng cách cho phép các tổ chức hành nghề khai thác trực tiếp thông tin từ các cơ sở dữ liệu của cơ quan có thẩm quyền. 

Nếu thông tin về nhân thân, quyền sở hữu hay quyền sử dụng tài sản đã có sẵn và đủ điều kiện truy xuất, người yêu cầu công chứng sẽ được miễn hoàn toàn việc nộp bản giấy. Công chứng viên chỉ được quyền yêu cầu bổ sung giấy tờ khi hệ thống không thể khai thác hoặc dữ liệu bị thiếu hụt, không chính xác. 

Sự thay đổi này mang lại lợi ích kép: vừa cắt giảm gánh nặng thủ tục hành chính, vừa giúp chặn đứng vấn nạn sử dụng giấy tờ giả mạo nhờ việc đối soát trực tiếp với kho dữ liệu gốc của nhà nước.

Nhằm tạo luồng giao thương thuận lợi tối đa dựa trên ý kiến đóng góp của các đại biểu Quốc hội, Luật Công chứng 2026 cũng đã linh hoạt mở rộng thẩm quyền cho các công chứng viên. Cụ thể, rào cản về địa hạt sẽ được gỡ bỏ đối với các giao dịch không có đối tượng trực tiếp là bất động sản, tiêu biểu như hợp đồng ủy quyền, đặt cọc hay chuyển nhượng hợp đồng. 

Tuy nhiên, đối với các giao dịch có đối tượng là bất động sản, thẩm quyền công chứng vẫn được giữ nguyên trong phạm vi tỉnh, thành phố nơi tổ chức hành nghề đặt trụ sở, phù hợp với đặc thù mô hình hiện hành. Chính phủ nhận định sự cẩn trọng này là vô cùng cần thiết để công chứng viên có thể kiểm tra, xác minh chính xác tình trạng pháp lý và thực tế của tài sản, qua đó triệt tiêu rủi ro công chứng trùng lặp và bảo vệ an toàn pháp lý cho các bên. 

Trong tương lai, khi các cơ sở dữ liệu liên quan vận hành đồng bộ, đầy đủ và an toàn, Chính phủ sẽ ban hành lộ trình cụ thể để tiến tới việc công chứng giao dịch bất động sản không phụ thuộc địa giới hành chính trên phạm vi toàn quốc.

Để biến những cải cách trên thành hiện thực và thúc đẩy chuyển đổi số, đạo luật đã bổ sung một điều khoản hoàn toàn mới về việc kiến tạo Cơ sở dữ liệu công chứng. 

Đây sẽ là một hệ thống thông tin bao quát, lưu trữ mọi dữ liệu từ lý lịch công chứng viên, tổ chức hành nghề, tình trạng tài sản, văn bản đã thực hiện cho đến những biện pháp ngăn chặn và cảnh báo rủi ro. 

Chính phủ đã giao trọng trách cho Bộ Tư pháp cùng các bộ, ngành liên quan khẩn trương triển khai xây dựng hệ thống này bảo đảm tính cập nhật, kịp thời và chính xác. 

Đặc biệt, pháp luật nhấn mạnh yêu cầu bảo mật thông tin tuyệt đối trong quá trình thu thập và khai thác, đảm bảo tôn trọng đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình của công dân, qua đó đáp ứng tốt nhất yêu cầu quản lý và nâng tầm chất lượng dịch vụ công chứng trong kỷ nguyên mới.