Nắng nóng 2026 có thể đến sớm và khắc nghiệt hơn, mưa bão diễn biến khó dự đoán

Theo ông Nguyễn Văn Hưởng, Trưởng phòng Dự báo thời tiết thuộc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, những dự báo về thời tiết cực đoan trong năm 2026 được đưa ra trong bối cảnh hiện tượng ENSO đang bước vào giai đoạn chuyển pha.

Hiện ENSO đang ở trạng thái La Niña yếu. Theo quan trắc vào tuần cuối tháng 2/2026, chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực trung tâm Thái Bình Dương (NINO3.4) vào khoảng -0,6 độ C. Tuy nhiên, nhiều mô hình khí hậu cho thấy trong khoảng ba tháng tới, ENSO có khả năng rất cao, từ 80-90%, chuyển dần sang trạng thái trung tính, trong khi xác suất duy trì La Niña chỉ còn khoảng 10-20%.

Dự báo từ tháng 6 đến tháng 8/2026, ENSO vẫn ở trạng thái trung tính nhưng có xu hướng nghiêng về pha nóng. Khả năng chuyển sang El Niño trong giai đoạn này được ước tính khoảng 35-45%. Sang đầu mùa thu, xu hướng nghiêng nóng sẽ rõ rệt hơn và có thể chuyển hẳn sang El Niño vào cuối năm 2026 hoặc đầu năm 2027.

Theo ông Hưởng, quá trình chuyển pha này có thể khiến các hiện tượng thời tiết cực đoan trên thế giới cũng như khu vực trở nên khó dự đoán hơn.

Khi ENSO nghiêng dần sang pha nóng trong nửa cuối năm, gió tín phong trên Thái Bình Dương có xu hướng suy yếu, đồng thời sự phân bố đối lưu trong khí quyển cũng thay đổi. Điều này làm tăng khả năng xuất hiện các đợt nắng nóng kéo dài và cực đoan tại khu vực nhiệt đới, trong đó có Việt Nam. Bên cạnh đó, lượng mưa tại một số khu vực Đông Nam Á, đặc biệt là phía Nam nước ta vào cuối năm, có thể thấp hơn mức trung bình nhiều năm.

Đối với Việt Nam, trong bối cảnh ENSO chuyển pha kết hợp với tác động của biến đổi khí hậu, các chuyên gia dự báo nắng nóng trong năm 2026 có thể đến sớm hơn, kéo dài lâu hơn và gia tăng về cường độ so với mức trung bình nhiều năm, thậm chí gay gắt hơn so với năm 2025.

Theo ông Hưởng, ngay trong tháng 3/2026, nắng nóng có thể tiếp tục xảy ra trên diện rộng tại khu vực miền Đông Nam Bộ, trong khi Tây Bắc Bộ có khả năng xuất hiện các điểm nóng cục bộ. Sang tháng 4, cường độ nắng nóng được dự báo tăng lên và lan rộng ra khu vực Tây Nguyên, miền Tây Nam Bộ; đồng thời các tỉnh từ Thanh Hóa đến Huế cũng bắt đầu ghi nhận những đợt nóng đầu mùa.

Từ cuối tháng 5, nắng nóng có xu hướng mở rộng ra toàn bộ khu vực Bắc Bộ và Trung Bộ, sau đó bước vào giai đoạn cao điểm trong các tháng 6 đến 8/2026. Đến khoảng tháng 9, cường độ nắng nóng có thể giảm dần nhưng vẫn không loại trừ khả năng xuất hiện những đợt nóng muộn bất thường.

Theo nhận định của chuyên gia khí tượng, nắng nóng cực đoan hiện không còn là hiện tượng hiếm gặp mà đang dần trở thành đặc trưng rõ nét hơn trong bối cảnh biến đổi khí hậu và ENSO chuyển sang pha nóng.

Bên cạnh nắng nóng, diễn biến mưa bão trong năm 2026 cũng được dự báo chứa nhiều yếu tố khó lường. Theo ông Hưởng, hoạt động của bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông trong giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 7/2026 có khả năng tương đương mức trung bình nhiều năm.

Tuy nhiên, từ tháng 8 đến tháng 12/2026, số lượng bão và áp thấp nhiệt đới có thể thấp hơn mức trung bình. Thống kê cho thấy trung bình mỗi năm trên Biển Đông có khoảng 9,6 cơn bão và áp thấp nhiệt đới, trong đó khoảng 3,8 cơn ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền Việt Nam.

Dù số lượng có thể giảm, các chuyên gia vẫn cảnh báo nguy cơ xuất hiện những cơn bão mạnh, diễn biến nhanh và có quỹ đạo phức tạp, đặc biệt trong bối cảnh nhiệt độ mặt nước biển duy trì ở mức cao và ENSO nghiêng về pha nóng.

Từ tháng 9 đến tháng 12, bão được dự báo có xu hướng tác động nhiều hơn đến khu vực Trung Bộ và phía Nam. Tuy vậy, trong bối cảnh ENSO nghiêng nóng vào nửa cuối năm, khả năng bão ảnh hưởng đến Bắc Bộ trong các tháng 9 và 10 vẫn không thể loại trừ.

Mùa mưa năm 2026 trên phạm vi cả nước được dự báo bắt đầu gần tương đương với trung bình nhiều năm: Tây Nguyên vào cuối tháng 4 đến đầu tháng 5, Nam Bộ vào nửa cuối tháng 5 và Bắc Bộ khoảng tháng 5.

Đáng chú ý, sự phân bố mưa có thể trở nên cực đoan hơn. Số đợt mưa lớn diện rộng có thể tương đương hoặc thấp hơn mức trung bình, nhưng mưa lớn cục bộ với cường suất rất lớn trong thời gian ngắn lại có xu hướng gia tăng.

Các đợt mưa lớn diện rộng có thể bắt đầu xuất hiện tại Bắc Bộ từ tháng 6, sau đó dịch dần xuống phía Nam và kết thúc vào khoảng tháng 11 tại các tỉnh Trung Bộ. Trong giai đoạn cao điểm mùa mưa cũng như thời điểm chuyển mùa, nguy cơ lũ quét và sạt lở đất tại khu vực miền núi Bắc Bộ và Trung Bộ được cảnh báo có thể gia tăng.

Ngoài ra, khi ENSO tiếp tục nghiêng về pha nóng và có khả năng tiến tới El Niño vào cuối năm, nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan như giông, lốc, sét, mưa đá hay mưa lớn cục bộ cũng có xu hướng xảy ra nhiều và mạnh hơn, đặc biệt trong các tháng chuyển mùa từ tháng 3 đến tháng 5 và từ tháng 9 đến tháng 10.

Các chuyên gia nhận định rằng năm 2026 nhiều khả năng sẽ là một năm thời tiết phức tạp, với mức độ cực đoan và rủi ro thiên tai cao hơn so với thông thường.