Xã hội
02/11/2026 18:55Ngăn chặn lợi dụng việc nhận con nuôi để mua bán, lấy mô, tạng trẻ em
Chiều 2/11, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi).
Đánh giá cao dự thảo bổ sung các quy định về hành vi bị nghiêm cấm, xác minh trẻ bị bỏ rơi và bảo vệ trẻ khi hủy quyết định nuôi con nuôi, đại biểu Nguyễn Vũ Trung (TPHCM) cho rằng, cần thiết kế thêm cơ chế phát hiện nguy cơ trước khi trẻ được giao nhận, đưa ra khỏi nơi cư trú hoặc rơi vào tay người có mục đích bất hợp pháp.
“Nhận con nuôi là để mở cửa một mái ấm cho trẻ em. Không thể để thủ tục nhân văn ấy trở thành cánh cửa cho hành vi mua bán, chuyển giao hay lạm dụng trẻ em”, đại biểu nhấn mạnh.
Về hành vi bị nghiêm cấm, đại biểu đề nghị bổ sung quy định nghiêm cấm lợi dụng việc cho, nhận con nuôi để tuyển mộ, chuyển giao, tiếp nhận, vận chuyển hoặc đưa trẻ em đi nhằm mua bán người, bóc lột hoặc lấy mô, bộ phận cơ thể; nghiêm cấm gắn việc nhận nuôi với yêu cầu hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể hoặc bất kỳ can thiệp y tế trái pháp luật nào.
Về điều kiện của người nhận con nuôi, ông Trung đề nghị quy định người đã bị kết án về tội mua bán người, mua bán hoặc chiếm đoạt mô, bộ phận cơ thể người không được nhận con nuôi. Việc thẩm tra phải áp dụng với cả hai người trong cặp vợ chồng và những người có vai trò thực tế trong việc chăm sóc trẻ.
Đại biểu cho rằng phải có báo cáo đánh giá trẻ và phương án chăm sóc, làm rõ hoàn cảnh, nhu cầu, ý kiến của trẻ, việc xác minh người thân và các phương án chăm sóc đã được xem xét. Đối với trường hợp nhận con nuôi có yếu tố nước ngoài, hồ sơ cần thể hiện kết quả tìm kiếm gia đình phù hợp tại Việt Nam.
Đáng chú ý, ông đề nghị không chỉ xác minh đối với trẻ bị bỏ rơi mà phải kiểm tra trong mọi trường hợp có dấu hiệu bất thường.
Khi hồ sơ thiếu nhất quán, có môi giới thúc ép, khoản tiền không minh bạch, yêu cầu đưa trẻ đi gấp hoặc đặt điều kiện liên quan đến can thiệp y tế, cơ quan có thẩm quyền phải tạm dừng giao nhận, bảo đảm an toàn cho trẻ và chuyển thông tin đến các cơ quan liên quan để xác minh.
Góp ý kiến về hệ quả hủy bỏ, thu hồi quyết định nuôi con nuôi, đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) cho rằng dự thảo đã bổ sung biện pháp bảo vệ trẻ em và ngoại lệ không hủy bỏ, thu hồi. Tuy nhiên, dự thảo vẫn quy định quyết định bị hủy bỏ, thu hồi không có hiệu lực thi hành kể từ thời điểm giao nhận con nuôi.
Quy định trên dễ dẫn đến cách hiểu mọi hệ quả pháp lý của quan hệ nuôi con nuôi đều bị phủ nhận từ thời điểm ban đầu.
Có trường hợp trẻ đã sống nhiều năm trong gia đình nuôi, phát sinh quyền tài sản, quyền thừa kế hoặc giao dịch do người đại diện xác lập. Nếu thiếu nguyên tắc xử lý, việc khắc phục quyết định trái pháp luật có thể gây thiệt hại cho trẻ không có lỗi.
Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung quy định theo hướng: bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp đã phát sinh của con nuôi và người thứ ba ngay tình theo pháp luật dân sự; không buộc con nuôi hoàn trả chi phí chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục đã được thực hiện; người có lỗi phải chịu trách nhiệm bồi thường theo pháp luật.
Việc xử lý quyết định trái pháp luật không được đồng nghĩa với phủ nhận mọi quyền lợi chính đáng hình thành trong thời gian quan hệ nuôi con nuôi tồn tại.
Đồng thuận với quy định phải xem xét ý kiến, nguyện vọng, tình cảm, thái độ của trẻ theo độ tuổi và mức độ trưởng thành nhưng đại biểu Nguyễn Thị Sửu (đoàn TP Huế) lại băn khoăn về một văn bản có chữ ký đồng ý đã đủ chứng minh rằng trẻ thực sự tự nguyện hay chưa?
Đối với trẻ em từng bị bỏ rơi, có hoàn cảnh tâm lý phức tạp, trẻ khuyết tật hoặc có nhu cầu chăm sóc đặc thù, việc lấy ý kiến phải được thực hiện bằng phương pháp phù hợp, trong điều kiện an toàn, không bị tác động bởi người có quyền lợi liên quan.
Bà Sửu đề nghị bổ sung nguyên tắc: việc lấy ý kiến trẻ phải trực tiếp, riêng tư, phù hợp độ tuổi, mức độ trưởng thành, khả năng giao tiếp và hoàn cảnh tâm lý; ý kiến, nguyện vọng và kết quả tư vấn phải được ghi nhận trong hồ sơ.
Đối với trẻ có dấu hiệu bị tác động, ép buộc hoặc có nhu cầu chăm sóc đặc thù, cơ quan có thẩm quyền phải bảo đảm có người làm công tác xã hội hoặc người có chuyên môn phù hợp tham gia hỗ trợ.
Theo nữ đại biểu, cần làm rõ tư cách và căn cứ đại diện của người ký văn bản đồng ý tại cơ sở trợ giúp xã hội, tránh nhầm lẫn giữa ý kiến của cơ sở và quyền của người giám hộ hợp pháp.
Theo Trần Thường - Phạm Hải (VietNamNet)
Bài đọc nhiều
