Phạt cha mẹ ép con học quá mức: Quy định nhân văn hay "gánh nặng" thêm cho phụ huynh?

aA

Một quy định mới, dự kiến có hiệu lực từ ngày 15/12, đang trở thành tâm điểm của một cuộc tranh luận xã hội gay gắt. Đó là đề xuất xử phạt hành chính từ 5 đến 10 triệu đồng đối với hành vi “Cưỡng ép thành viên trong gia đình học tập quá sức” tại Nghị định 282.

Học sinh tiểu học trong cuộc thi viết chữ đẹp.

Ngay lập Dtức, quy định này đã vấp phải sự phản biện mạnh mẽ từ chính các bậc phụ huynh, những người cho rằng họ đang bị đẩy vào thế "tiến thoái lưỡng nan".

Áp lực từ hệ thống hay lỗi của cha mẹ?

Trên các diễn đàn, nhiều phụ huynh không giấu nổi bức xúc. Chị Ngân Nguyễn (Hà Nội) chỉ ra một thực tế trớ trêu: chương trình học 2 buổi/ngày ở trường vốn đã nặng, kèm theo đó là lượng bài tập về nhà khổng lồ. "Nếu tối đến, phụ huynh không nhắc nhở con học, ngày hôm sau lập tức sẽ nhận được tin nhắn phê bình của cô giáo," chị Ngân nói.

Nỗi lo lớn nhất của chị Ngân, cũng như nhiều phụ huynh khác, là các kỳ thi vượt cấp, vốn được mô tả là "khó hơn thi đại học". Chị đặt câu hỏi thẳng thắn cho Bộ GD&ĐT: "Nếu cứ cho trẻ vui chơi, học nhàn nhã, liệu có trượt cấp 3 hay không?". Viễn cảnh một đứa trẻ 15 tuổi không đủ điểm vào lớp 10, phải đi học nghề hoặc bị "đẩy ra đường" là điều không ai mong muốn. Vì vậy, việc cha mẹ "ép học" đôi khi bị coi là chuyện thường tình, một giải pháp bắt buộc.

Anh Nguyễn Văn Tân, một phụ huynh khác ở Hà Nội, bổ sung một góc nhìn từ thực tế đô thị. Khi nhà cửa chật chội, không có không gian vui chơi công cộng an toàn, con trẻ nếu không học sẽ chỉ "ôm" tivi, điện thoại chơi điện tử. Bố mẹ đi làm cả ngày đành phải đăng ký thêm các lớp học thêm, chấp nhận tốn kém, như một giải pháp tình thế.

Thậm chí, có ý kiến còn cho rằng, nếu đi học không chịu được sức ép, thì sau này lớn lên, các em sẽ làm sao hòa nhập được với áp lực "cơm gạo áo tiền" của xã hội.

Bài toán "định lượng" sức học và ai sẽ là người giám sát?

Mặc dù vấp phải phản đối, nhiều ý kiến cũng cho rằng đây là một quy định nhân văn, cần thiết để giảm tải áp lực, trả lại tuổi thơ cho học sinh. Họ chỉ ra thực trạng các em học nhiều đến "phờ phạc", sức khỏe yếu, không có niềm vui. Những ý kiến này cũng đề nghị Bộ GD&ĐT cần giảm tải kiến thức hàn lâm, tăng cường thực hành và giáo dục kỹ năng, đạo đức, thậm chí bỏ các kỳ thi học sinh giỏi.

Học sinh của một trường tiểu học ở Hà Nội.

Tuy nhiên, các chuyên gia pháp lý và giáo dục lại chỉ ra những lỗ hổng lớn trong việc thực thi quy định. TS Luật học Lê Quỳnh Mai (giảng viên tại Hà Nội) thừa nhận mục đích của quy định là tốt, nhằm chấm dứt tình trạng chạy theo thành tích. Nhưng bà đặt ra câu hỏi cốt lõi: Làm thế nào để định lượng thế nào là "ép học" và thế nào là "quá sức"?

"Tôi ví dụ, cha mẹ yêu cầu con học đến 23 giờ hay 24 giờ đêm? Hay học thêm 3 buổi, 6 buổi/tuần mới gọi là quá sức?" – TS Mai phân tích. Bà cũng chỉ ra trường hợp éo le: nếu con học quá kém, cha mẹ tìm lớp phụ đạo để con không bị lưu ban thì có bị coi là ép học không? Quy định cần rõ ràng về số giờ, số buổi để phụ huynh biết đường tuân thủ.

Một vấn đề nan giải khác là làm sao để thu thập bằng chứng. TS Mai đặt câu hỏi: "Cơ sở thông tin nào để khẳng định cha mẹ đang ép con?" Liệu có dựa vào việc con cái tố cáo cha mẹ, hay hàng xóm tố cáo?

Nếu là hàng xóm, việc này rất khó khả thi vì họ không thể nắm được lịch học của gia đình khác. Hơn nữa, có những đứa trẻ "ham học", dù học nhiều nhưng vẫn vui vẻ vì đó là mục tiêu của chính các em.

Trường hợp chính đứa trẻ phản ánh thông tin cũng có thể dẫn đến nhiều tình huống phức tạp. Đó có thể là một đứa trẻ lười học, muốn chống lại sự nhắc nhở của cha mẹ. Hoặc nếu phản ánh là đúng, liệu đứa trẻ có trở thành "nạn nhân của vấn đề đạo đức" khi đẩy cha mẹ mình vào cảnh bị xử phạt hay không?

Cần giải quyết từ gốc rễ

Nhiều chuyên gia đồng tình rằng, quy định đang nhắm vào "phần ngọn" thay vì "phần gốc" của vấn đề. TS Hoàng Ngọc Vinh (nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp) xác nhận thực tế đáng buồn là nhiều phụ huynh đăng ký kín lịch, khiến con "kiệt sức" với các lớp học tối và cuối tuần, dù đã học 2 buổi/ngày ở trường.

TS Lê Quỳnh Mai cho rằng, "bệnh" ép học xuất phát từ kỳ vọng của cha mẹ muốn con vào trường chuyên, lớp chọn, trường đại học danh tiếng. Để đạt mục tiêu đó, kiến thức cơ bản ở trường là không đủ, vì đề thi luôn khó và chuyên sâu hơn, buộc phụ huynh phải cho con đi học thêm.

Với tư cách là một phụ huynh có con đang học lớp 7 và cũng định hướng thi trường chuyên, TS Mai cho rằng "nút thắt" thực sự nằm ở các kỳ thi. Bà đề xuất cần phải "cải tiến về đề thi vượt cấp, thi vào các trường chuyên".

Theo bà, đề thi cần được thiết kế sao cho học sinh chỉ cần học chương trình trong sách giáo khoa ở lớp vẫn có thể làm được. Khi đó, phụ huynh sẽ tự động không cần ép con đi học thêm, vừa đỡ tốn kém chi phí, vừa không mất thời gian đưa đón. Thực tế hiện nay, mỗi trường chuyên lại ra đề một kiểu, khiến học sinh đặt mục tiêu thi 3-4 trường sẽ càng phải luyện thi nhiều hơn, tạo nên một vòng luẩn quẩn áp lực không lối thoát.