Trong quá trình triển khai dự án trùng tu di tích tại cố đô Huế, một phát hiện khảo cổ đầy bất ngờ đã lộ diện, thu hút sự chú ý của giới nghiên cứu lịch sử.

Ngày 24-1, Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế xác nhận đã tìm thấy một bức họa cổ độc đáo ẩn dưới lớp sơn cũ tại công trình Khâm Thiên giám – cơ quan thiên văn học quan trọng bậc nhất dưới triều Nguyễn.

Bức họa cổ được phát hiện hoàn toàn ngẫu nhiên khi đơn vị thi công tiến hành vệ sinh và bóc tách các lớp vôi vữa, sơn phủ qua nhiều thời kỳ để phục vụ công tác tu bổ. Điểm khiến các nhà chuyên môn đặc biệt quan tâm chính là bố cục của bức họa này được thể hiện như một tấm bản đồ. Trên nền các nét vẽ màu đen, bức họa đan xen hệ thống ký hiệu cùng các dòng chữ thuộc ba ngôn ngữ khác nhau là chữ Hán, chữ Việt và chữ Pháp, trong đó chữ Hán vẫn chiếm ưu thế về số lượng.

24-1769264451-phat-lo-buc-hoa-co-bi-an-hinh-ban-do-tai-di-tich-kham-thien-giam-trieu-nguyen.jpg
Bức họa rất giống tấm bản đồ cổ ở di tích Khâm Thiên giám.
Hé lộ bí ẩn về bức họa cổ ở công trình triều Nguyễn vừa được phát hiện - Ảnh 2.

Các ghi nhận sơ bộ cho thấy phần chữ Việt trên bức họa đề cập đến nhiều địa danh và hạ tầng giao thông quen thuộc của vùng đất cố đô như An Cựu, Lợi Nông, xã Thanh Thủy, xã Dương Phẩm, cùng các khái niệm "thiên lý lộ" (đường quan lộ) hay "hỏa xa lộ" (đường sắt). Đồng nhất với đó, phần chữ Pháp cũng ghi lại những thông tin liên quan đến một tuyến đường sắt từng đi qua khu vực này. Sự xuất hiện của các ngôn ngữ khác nhau trên cùng một bức vẽ không chỉ gợi mở về niên đại của bức họa mà còn cho thấy sự giao thoa văn hóa và biến chuyển hành chính trong lịch sử.

Khâm Thiên giám vốn là cơ quan khoa học tự nhiên đầu não của triều đình nhà Nguyễn, được vua Gia Long thành lập từ năm 1803 và hoạt động quy củ dưới thời vua Minh Mạng. Đây là nơi các quan viên ngày đêm quan sát thiên văn, dự báo thời tiết, lập lịch âm dương và chọn ngày giờ đại cát cho các nghi lễ cung đình cũng như hoạt động sản xuất của dân gian. Dù trải qua thời gian dài bị hư hại và phải di dời địa điểm, những dấu tích còn lại tại Khâm Thiên giám vẫn mang giá trị lịch sử vô cùng to lớn.

Trước phát hiện quan trọng này, ông Hoàng Việt Trung, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế cho biết đơn vị sẽ mở rộng khảo sát tổng thể hệ thống tường và các hạng mục nội thất của công trình. Bức họa cổ sẽ được ưu tiên nghiên cứu chuyên sâu để giải mã các thông điệp lịch sử, từ đó có phương án bảo tồn và phục hồi chính xác nhất. Hiện tại, Ban Quản lý dự án đang khẩn trương hoàn thiện hồ sơ trình xếp hạng di tích quốc gia cho Khâm Thiên giám, tạo nền tảng pháp lý để khởi động dự án tu bổ quy mô lớn vào năm 2026.