Sau gần 60 năm chìm trong những lớp bụi thời gian, vị trí khu mộ tập thể được cho là nơi an nghỉ của từ 70 đến 90 liệt sĩ hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 đã được xác định với những căn cứ được đánh giá là thuyết phục.

Chiều 29/5, Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ Quân khu 5 phối hợp với Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Quảng Ngãi tổ chức hội thảo xác minh, kết luận thông tin về khu vực chôn cất liệt sĩ tại đường Trường Chinh, thuộc địa bàn hai phường Đăk Cấm và Kon Tum.

Sự kiện đánh dấu bước tiến đặc biệt quan trọng sau nhiều năm cơ quan chức năng, các nhà nghiên cứu lịch sử và nhân chứng kiên trì thu thập, phân tích, đối chiếu tài liệu nhằm làm sáng tỏ một trong những dấu hỏi lớn còn tồn tại từ cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968.

Tại hội thảo, ông Nguyễn Xuân Thắng, thành viên Nhóm nghiên cứu hỗn hợp Việt Nam - Hoa Kỳ, đã công bố những kết quả nghiên cứu mới nhất liên quan đến khu vực được cho là nơi chôn cất tập thể các liệt sĩ hy sinh trong trận đánh vào thị xã Kon Tum năm 1968.

Theo ông Thắng, nguồn thông tin đặc biệt quan trọng xuất hiện vào cuối năm 2021 khi ông Bob Connor, một cựu binh Mỹ từng tham chiến tại thị xã Kon Tum vào tháng 2/1968, chủ động cung cấp dữ liệu liên quan đến một ngôi mộ tập thể của quân giải phóng.

Khu vực rãnh chôn cất khoảng 70-90 hài cốt liệt sỹ quân giải phóng (đường màu xanh) thuộc đường Trường Chinh (trong khung vàng) (Ảnh: Hội thảo cung cấp)

Theo lời kể của Bob Connor, sau cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968, khoảng từ 70 đến 90 hài cốt quân giải phóng đã được chôn cất trong một rãnh thoát nước ven đường. Khu vực này nằm giữa phía tây Biệt khu 24 và phía đông bắc trại MACV Kon Tum.

Đối chiếu với hiện trạng địa lý ngày nay, vị trí trên được xác định thuộc khu vực đường Trường Chinh, giáp ranh giữa hai phường Đăk Cấm và Kon Tum của tỉnh Quảng Ngãi.

Không chỉ cung cấp lời kể, cựu binh Mỹ còn trao lại hai bức ảnh được đánh giá là những tư liệu lịch sử đặc biệt giá trị.

Trong đó, một bức ảnh ghi lại cảnh chôn cất các liệt sĩ bên đường ngay sau trận đánh. Qua quá trình đối chiếu địa hình, các chuyên gia nhận định đây chính là khu vực đường Trường Chinh hiện nay.

Bức ảnh còn lại ghi nhận toàn cảnh Biệt khu 24 thời điểm chiến tranh. Đáng chú ý, trên bức ảnh này có đánh dấu bằng nét bút màu xanh vị trí rãnh thoát nước - nơi được cho là địa điểm chôn cất tập thể các liệt sĩ.

Từ những tư liệu ban đầu do Bob Connor cung cấp, Nhóm nghiên cứu hỗn hợp Việt Nam - Hoa Kỳ tiếp tục mở rộng phạm vi điều tra, thu thập thêm nhiều nguồn dữ liệu khác nhau nhằm xác minh độ chính xác của thông tin.

Một trong những nguồn tư liệu quan trọng được nhóm nghiên cứu khai thác là hệ thống ảnh vệ tinh chụp khu vực Biệt khu 24 và tuyến đường Trường Chinh trong giai đoạn 1967-1968.

Các bức ảnh này giúp tái hiện tương đối rõ địa hình chiến trường thời điểm xảy ra trận đánh, đồng thời hỗ trợ việc xác định vị trí các công trình quân sự, hệ thống giao thông và khu vực rãnh thoát nước được nhắc đến trong lời kể của cựu binh Mỹ.

Bức ảnh được nhận định là nơi chôn cất các liệt sỹ sau trận đánh xuân Mậu Thân 1968 (Ảnh: Hội thảo cung cấp)

Ngay sau khi tiếp nhận thông tin cùng các tài liệu liên quan, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Ngãi đã phối hợp với Nhóm nghiên cứu hỗn hợp Việt Nam - Hoa Kỳ và chính quyền địa phương triển khai nhiều hoạt động xác minh thực địa.

Công tác tuyên truyền được đẩy mạnh trong nhân dân nhằm thu thập thêm các nguồn tin có giá trị phục vụ quá trình kiểm chứng.

Song song đó, các cơ quan chức năng đã thành lập tổ công tác chuyên trách để rà soát toàn bộ nguồn tư liệu hiện có. Nhiều cuộc khảo sát, đối chiếu bản đồ, nghiên cứu ảnh vệ tinh, tài liệu lịch sử cũng được tiến hành.

Đặc biệt, tổ công tác đã gặp gỡ nhiều nhân chứng từng trực tiếp hoặc gián tiếp liên quan đến trận đánh vào thị xã Kon Tum trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968 nhằm bổ sung thêm căn cứ xác thực.

Sau gần 5 năm kể từ khi tiếp nhận nguồn tin từ cựu binh Mỹ và nhiều năm nghiên cứu trước đó, khối lượng tài liệu, chứng cứ thu thập được đã đủ lớn để đưa ra kết luận quan trọng.

"Đến năm 2026, các tài liệu, chứng cứ thu thập được đã đủ cơ sở để đánh giá và kết luận vị trí rãnh mộ tập thể của các liệt sĩ Trung đoàn 24 hy sinh trong trận đánh vào thị xã Kon Tum năm 1968", ông Nguyễn Xuân Thắng khẳng định tại hội thảo.

Nhận định này cũng nhận được sự đồng tình từ nhiều nhân chứng lịch sử từng tham gia chiến đấu tại chiến trường Tây Nguyên.

Ông Trần Thanh Hòa (SN 1947, hiện trú tại phường Pleiku, Gia Lai), nguyên Tiểu đội trưởng Đội trinh sát thuộc Trung đoàn 24, Mặt trận Tây Nguyên, cho biết hai bức ảnh do cựu binh Bob Connor cung cấp có độ tin cậy cao và phù hợp với thực tế chiến trường sau trận đánh Xuân Mậu Thân năm 1968.

Theo ông Hòa, các bức ảnh vệ tinh do quân đội Mỹ chụp trong năm 1968 cũng là nguồn tư liệu đặc biệt quan trọng, góp phần củng cố thêm cơ sở khoa học và lịch sử để xác định chính xác khu vực chôn cất các liệt sĩ tại đường Trường Chinh ngày nay.

Việc xác định được vị trí khu mộ tập thể sau gần 60 năm không chỉ mở ra hy vọng tìm kiếm, quy tập hài cốt các liệt sĩ đã anh dũng hy sinh trong trận đánh lịch sử, mà còn góp phần giải mã một phần bí ẩn còn tồn tại suốt nhiều thập kỷ trên chiến trường Kon Tum, đáp ứng mong mỏi của thân nhân liệt sĩ và đồng đội trên cả nước.

Theo Nguyễn Trang (SHTT)