Sửa Luật Nuôi con nuôi: Chốt khoảng cách 50 tuổi, "khép cửa" mua bán trẻ em

Nới lỏng khoảng cách tuổi tác, hạ tuổi lấy ý kiến trẻ

Bộ Tư pháp vừa công bố hồ sơ thẩm định dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi) với hàng loạt điểm nhấn đáng chú ý. Về độ tuổi, dự thảo mới nhất quy định khoảng cách giữa người nhận nuôi và trẻ được nhận nuôi tối đa là 50 tuổi. Khoảng cách này chỉ được phép nới rộng hơn trong một số trường hợp cụ thể nhằm mang lại lợi ích tốt nhất cho trẻ.

So với mốc "hơn ít nhất 20 tuổi và nhiều nhất 45 tuổi" từng được đưa ra lấy ý kiến hồi tháng 3, quy định mới đã cởi mở hơn rất nhiều. Cơ quan soạn thảo đánh giá, việc giới hạn này là cần thiết để tránh sự chênh lệch quá lớn về tâm sinh lý giữa hai thế hệ, đồng thời bảo đảm người nuôi có đủ sức khỏe và điều kiện giáo dục con đến lúc trưởng thành.

Bên cạnh đó, trẻ em được nhận nuôi bắt buộc phải thuộc diện mồ côi, bị bỏ rơi hoặc không nơi nương tựa nhằm hạn chế việc chia cắt các em khỏi gia đình gốc một cách khiên cưỡng. Một điểm tiến bộ mang tính nhân văn của dự thảo là hạ độ tuổi lấy ý kiến đồng ý của trẻ từ đủ 9 tuổi xuống đủ 7 tuổi, qua đó tôn trọng tối đa quyền tự quyết và tiếng nói của các em theo đúng tinh thần Luật Trẻ em.

Về phía người nhận nuôi, pháp luật quy định rõ đây phải là người độc thân hoặc các cặp vợ chồng hợp pháp. Đặc biệt, để bảo vệ trẻ, cơ quan chức năng sẽ cấm tuyệt đối việc giao con nuôi cho những người đang hưởng án treo chưa hết thử thách đối với các nhóm tội danh về bạo lực gia đình, xâm phạm tính mạng, nhân phẩm hoặc chế độ hôn nhân. Quy định này nhằm đảm bảo cha mẹ nuôi phải là tấm gương tốt và không rơi vào cảnh phải đi chấp hành án phạt tù, khiến trẻ bơ vơ không người chăm sóc.

Chặn đứng nguy cơ trục lợi, dứt khoát về hệ quả pháp lý

Một sự thay đổi mang tính bước ngoặt khác trong dự thảo là cơ chế giới thiệu trẻ em. Thay vì để các gia đình tự đi tìm trẻ và thỏa thuận trực tiếp với cha mẹ đẻ hay người nuôi dưỡng, cơ quan có thẩm quyền sẽ đứng ra trực tiếp đảm nhận khâu giới thiệu. Cơ chế này áp dụng cho cả việc nuôi con nuôi trong nước lẫn yếu tố nước ngoài, nhằm lấp kín những lỗ hổng pháp lý có thể dẫn đến việc trao đổi tiền bạc, lợi ích vật chất, từ đó triệt tiêu tận gốc nguy cơ mua bán trẻ em. Sự thay đổi này cũng được đánh giá là tương thích với thông lệ quốc tế và các khuyến nghị của Hội nghị La Hay.

Về mặt hệ quả pháp lý, dự thảo thể hiện thái độ dứt khoát khi bãi bỏ cụm từ "trừ trường hợp giữa cha, mẹ đẻ và cha, mẹ nuôi có thỏa thuận khác". Điều này đồng nghĩa với việc kể từ ngày giao nhận, cha mẹ đẻ sẽ chính thức chấm dứt toàn bộ quyền và nghĩa vụ đại diện, chăm sóc, cấp dưỡng hay định đoạt tài sản riêng của con. Cơ quan soạn thảo lý giải, trẻ em chỉ được cho làm con nuôi khi cha mẹ đẻ hoàn toàn không còn khả năng nuôi dưỡng. Do đó, việc thỏa thuận để giữ lại quyền lợi là không khả thi và việc cắt đứt các quyền này là bắt buộc nhằm ngăn chặn mọi xung đột pháp lý về sau giữa hai bên gia đình.

Cuối cùng, dự thảo cũng dự liệu những rủi ro khách quan bằng cách bổ sung thêm căn cứ chấm dứt việc nuôi con nuôi. Cụ thể, nếu cha mẹ nuôi đột ngột qua đời khi con chưa thành niên, mắc bệnh hiểm nghèo hoặc phải lĩnh án tù dài hạn khiến đứa trẻ một lần nữa rơi vào cảnh mồ côi, không nơi nương tựa, việc nuôi con nuôi sẽ chính thức được chấm dứt để tìm hướng giải quyết mới, bảo đảm an toàn và tương lai cho các em.