Thanh tra Chính phủ chỉ ra hàng loạt sai phạm tại Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam

Thanh tra Chính phủ vừa công bố kết luận về việc chấp hành quy định pháp luật trong quản lý, sử dụng vốn và tài sản tại Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM), hai ban quản lý dự án, 6 đơn vị trực thuộc, Công ty TNHH Kỹ thuật Quản lý bay (ATTECH) và 14 dự án đầu tư.

VATM được tổ chức theo mô hình công ty mẹ - công ty con, trong đó Nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ. Trong giai đoạn 2021-2025, doanh nghiệp được giao thực hiện 193 dự án với tổng mức điều chỉnh hơn 11.845 tỷ đồng, kế hoạch giải ngân 5.944 tỷ đồng từ quỹ đầu tư phát triển, nguồn khấu hao tài sản cố định và vốn vay thương mại.

Chi gần 320 tỷ đồng tiền mặt cho lương, thưởng

Một trong những nội dung đáng chú ý được Thanh tra Chính phủ chỉ ra là trong giai đoạn từ năm 2023 đến ngày 30/11/2025, VATM, các đơn vị hạch toán phụ thuộc và ATTECH đã sử dụng tiền mặt để thanh toán lương, thưởng cùng những khoản chi thường xuyên khác với tổng giá trị gần 320 tỷ đồng.

Theo kết luận thanh tra, việc không thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt đối với các khoản chi này là vi phạm Luật Phòng, chống tham nhũng. Trách nhiệm được xác định liên quan đến Ban Tổng giám đốc, Ban Tài chính VATM, lãnh đạo, phòng tài chính và các đơn vị có liên quan.

Thanh tra cũng phát hiện VATM đưa vào chi phí sản xuất chung 4 khoản có bản chất là mua mới hoặc nâng cấp tài sản, với tổng giá trị khoảng 2 tỷ đồng. Các khoản này không được ghi tăng nguyên giá tài sản cố định để quản lý và trích khấu hao mà được hạch toán trực tiếp vào chi phí sản xuất kinh doanh, qua đó làm giảm tương ứng lợi nhuận trước thuế.

Tại ATTECH, sau 5 năm trích Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ, doanh nghiệp đã nộp thuế thu nhập doanh nghiệp đối với phần quỹ sử dụng không hết và tiền chậm nộp. Đến ngày 30/11/2025, số dư quỹ gần 5 tỷ đồng.

Đến cuối năm 2025, ATTECH kết chuyển hơn 1,9 tỷ đồng vào thu nhập khác nhưng chưa hạch toán, phân phối và nộp về VATM số tiền còn lại gần 3 tỷ đồng. Thanh tra xác định khoản tiền này là lợi nhuận sau thuế và việc chưa thực hiện theo quy định là chưa phù hợp.

Cho thuê sân tennis, sân cầu lông trên đất công

Công tác quản lý, sử dụng đất và tài sản công tại một số đơn vị trực thuộc VATM cũng bị chỉ ra nhiều tồn tại.

Công ty Quản lý bay miền Bắc và Công ty Quản lý bay miền Nam đã sử dụng một số tài sản công gắn liền với đất, gồm sân cầu lông, sân tennis và một số vị trí lắp đặt thiết bị, để cho thuê.

Hoạt động này mang lại tổng số thu khoảng 3,1 tỷ đồng, trong đó khoản chênh lệch được xác định khoảng 1,8 tỷ đồng. Thanh tra cho rằng việc sử dụng đất và tài sản công để cho thuê không đúng mục đích sử dụng đất, vi phạm các quy định liên quan.

Nhiều dự án phải điều chỉnh

Qua kiểm tra 14 dự án, Thanh tra Chính phủ nhận thấy một số báo cáo nghiên cứu khả thi thiếu nội dung phân tích tài chính, đánh giá rủi ro và hiệu quả kinh tế - xã hội. Một số báo cáo kinh tế - kỹ thuật cũng chưa phân tích hiệu quả đầu tư theo quy định.

Nhiều dự án phải điều chỉnh trong quá trình triển khai. Đáng chú ý, dự án cơ sở làm việc Công ty Quản lý bay miền Trung phải điều chỉnh, bổ sung tới 8 lần. Một số nội dung chủ yếu nhằm kéo dài tiến độ cho phù hợp thực tế, song hồ sơ chưa chứng minh thuộc trường hợp được phép điều chỉnh dự án.

Dự án Trung tâm kiểm soát không lưu TPHCM (ATCC/HCM) cũng phải điều chỉnh 3 lần. Đáng chú ý, khi phê duyệt dự án vào tháng 6/2021, VATM sử dụng các chỉ tiêu quy hoạch tại một giấy phép quy hoạch đã hết hiệu lực từ ngày 27/12/2019 làm căn cứ.

Trong khi đó, cơ sở dự phòng tại chỗ cho Trung tâm kiểm soát không lưu (ACC) Hà Nội theo quyết định của Thủ tướng năm 2018 phải được triển khai đầu tư đến năm 2020. Tuy nhiên, tại thời điểm thanh tra, VATM vẫn chưa đầu tư cơ sở này.

Báo giá thiết bị cao hơn đáng kể giá trúng thầu

Thanh tra Chính phủ cũng phát hiện những vấn đề trong việc xác định tổng mức đầu tư và dự toán chi phí thiết bị. Một số thiết bị xây dựng, cơ điện chỉ có báo giá từ doanh nghiệp thương mại thay vì nhà sản xuất, trong khi một số thiết bị chuyên ngành quản lý bay không có đủ báo giá để so sánh.

Đáng chú ý, báo giá hệ thống VCCS được sử dụng để xác định tổng mức đầu tư dù đã hết hiệu lực từ ngày 15/3/2021. Mức giá được đưa ra gần 2,9 triệu EUR, trong khi giá trúng thầu chỉ gần 1,6 triệu EUR, giảm khoảng 44%.

Tương tự, hệ thống ATM được xác định theo báo giá khoảng 24 triệu USD, tương đương hơn 607 tỷ đồng, trong khi giá trúng thầu trên 401,6 tỷ đồng, thấp hơn khoảng 33%.

Đối với dự án ATCC/HCM, dự toán chi phí thiết bị chuyên ngành quản lý bay được xác định gần 808 tỷ đồng dựa trên báo giá của từng hệ thống, thay vì căn cứ đầy đủ vào khối lượng, số lượng, chủng loại thiết bị theo thiết kế và giá mua tương ứng. Sau đấu thầu, giá trúng thầu giảm khoảng 29% so với dự toán được duyệt.

Thanh tra cho rằng việc sử dụng báo giá hết hiệu lực và những mức giá cao hơn đáng kể so với kết quả lựa chọn nhà thầu để xác định tổng mức đầu tư chưa bảo đảm nguyên tắc chi phí đầu tư phù hợp với mặt bằng giá thị trường.

Ngoài ra, công tác khảo sát, dự báo nhu cầu kỹ thuật và mức độ gia tăng mật độ bay chưa đầy đủ, khiến một số hạng mục phải điều chỉnh trong quá trình thực hiện. Những thay đổi này bao gồm trạm VHF tại sân bay Buôn Ma Thuột, Liên Khương, số lượng đầu cuối hệ thống VCCS cùng một số hệ thống và thiết bị khác.

Đề nghị làm rõ trách nhiệm từng tổ chức, cá nhân

Trước những tồn tại được phát hiện, Thanh tra Chính phủ đề nghị Bộ Xây dựng, VATM, các đơn vị trực thuộc và ATTECH làm rõ mức độ, hậu quả, nguyên nhân cũng như trách nhiệm cụ thể của từng tổ chức, cá nhân liên quan qua các thời kỳ.

Nếu có đủ căn cứ theo quy định, cơ quan thanh tra đề nghị xem xét trách nhiệm và xử lý nghiêm.

Về xử lý kinh tế, VATM cùng các đơn vị trực thuộc và ATTECH được yêu cầu thực hiện thu hồi, nộp ngân sách Nhà nước khoảng 4 tỷ đồng, đồng thời rà soát và khắc phục những tồn tại, hạn chế và vi phạm đã được chỉ ra trong kết luận thanh tra.

QT (SHTT)